[21.23669] - Toelichting bij beantwoording vraag 105 Definitief ontwerp Het Groene Lint, uitwerking voor Eersel
Een raadslid stelde op 1 november 2022 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Eersel.
Brief van het college
Deze brief is niet in losse vragen en antwoorden uit te lezen. Hieronder staat de tekst; het origineel staat via de link.
HET GROENE LINT
LEIDRAAD VOOR EEN KUNSTROUTE
een wandelroute van Markt-Eersel naar Markt-Eindhoven en vice versa uitwerking deel 1 - Eersel Annet Bult, 2018
HET GROENE LINT VRAAGSTELLING
VOORSTEL
LEIDRAAD VOOR EEN KUNSTROUTE 3
...........................................................................................................................................
...................................................................................................................................................
CULTUURHISTORIE
3
.................................................................................................................................... 3
VLECHTSTIJL HET GROENE LINT
.................................................................................................................
4
DE ELS ................................................................................................................................................................
ACTUELE ONTWIKKELINGEN
4
..................................................................................................................................
5
BEPLANTINGSSCHEMA HET GROENE LINT ...................................................................................................................
6
SFEERIMPRESSIES ROUTE .................................................................................................................................................
7
BUITENGEBIED EN STEDELIJK GEBIED ..................................................................................................................................
8
SFEERIMPRESSIE ZOMER ........................................................................................................................................................
9
SFEERIMPRESSIE WINTER .....................................................................................................................................................
10
UITWERKING IN 3 DELEN .....................................................................................................................................................
11
ONTWERPEN OP LOCATIES ............................................................................................................................................
12-30
ONDERHOUD EN AANDACHTSPUNTEN................................................................................................................................
31
DANK EN NOTEN....................................................................................................................................................................
ROUTEKAART ...........................................................................................................................................................................
31
32
2
HET GROENE LINT VRAAGSTELLING
CULTUURHISTORIE
Gevraagd wordt een ontwerp te maken voor een land-art kunstwerk dat Eersel via een
De Romeinen vlochten reeds heggen om vijandige legers op afstand te houden.
24-km lange wandelroute met Eindhoven verbindt. Een groen lint van natuurlijke
Julius Caesar schrijft in zijn boek De bello Gallico over de bewoners tussen Maas en
elementen, dat een leidraad vormt waarlangs de wandelaar zijn voettocht volgt.
Schelde: “deze mensen hakken jonge boompjes om, echter zonder ze geheel door te
Dit Groene Lint verbindt een aantal, nog te ontwikkelen, kunstwerken op een route langs
hakken, en buigen ze en vervlechten de takken, voegen er doorn- en braamstruiken
drie waterlopen (Gender, Run en Dommel).
tussen en zijn zo in staat deze heiningen tot een verschansing als een muur te vormen,
Het Lint prikkelt de belevingswereld van de natuurliefhebber en de recreant en sluit aan
zodat men er niet alleen niet door kan dringen, maar er zelfs niet doorheen kan kijken.”
bij actuele ontwikkelingen in natuur- en groenbeheer.
In de 2e helft van de 16e eeuw spreken contractteksten uit Brabant over de verplichting om hakhout zo te kappen dat de van struiken gevlochten afscheiding gemaakt door cro-
ken ende te samen bynden/ende neerleggen (=breken/knakken en samenbinden/neer-
VOORSTEL Langs delen van de route worden jonge bomen en struiken geplant in een meanderende lijn. Na een aantal jaren worden deze gevlochten tot een compacte heg.
De heg volgt een eigenzinnige route. Ze slingert van boom naar boom, waarbij het landschap leidend is. De heg verkent de ruimte en dient bovenal de verbeelding. Soms ook wijst ze de weg of begrenst een perceel.
Heggenvlechten is een oud ambacht, recent weer gewaardeerd en sinds 2015 officieel immaterieel erfgoed. Om het vee binnen het weiland of juist buiten de akkers te houden werden vroeger stammen en takken van bomen en struiken in een zeker patroon tot een ondoordringbare heg gevlochten.
Met het Groene Lint wordt een land-art kunstwerk gerealiseerd van totaal ca 6000 meter gevlochten heg. De basis van het Groene Lint bestaat uit Zwarte els. Hierin wordt een variatie aan inheemse struiken meegevlochten.
douaniers voor gevlochten heg, Belgie
Maasheggen
vlechtheg Beek-Ubbergen (zomer)
leggen) niet beschadigd wordt ... omme dat er gheen beesten int schot en komen (zodat er geen runderen door kunnen).” (noot 1) Met de komst van private gronden werden, vanaf de 18e eeuw, overal in Europa heggen gevlochten om het erf te begrenzen.
In 1873 werd in Amerika het prikkeldraad ontdekt. Na de 1e Wereldoorlog werd prikkeldraad in Europa op grote schaal toegepast en werd het grootste deel van de heggen gerooid. In de jaren 70 van de vorige eeuw is ruim 75% van alle heggen, houtwallen en houtsingels in Nederland verdwenen.
Alleen in de uiterwaarden van de Maas zijn gevlochten heggen nog op grote schaal aanwezig.
Met de recente aandacht voor de bedreiging van de biodiversiteit, ontstaat sinds een aantal jaren weer meer belangstelling voor het heggenvlechten.
detail jonge vlechtheg
vlechtheg Beek-Ubbergen (winter)
3
HET GROENE LINT VLECHTSTIJLEN Sporen van oud vlechtwerk en mondelinge overlevering geven informatie over de verschil-
De gevlochten heg zal spoedig uitlopen met verticale takken die de heg nog meer ver-
lende vlechtstijlen.
vlechten. ‘s Winters, als de heg haar blad verloren heeft, wordt de hoofdstructuur van de
In Vlaanderen bestaan nog minstens 6 verschillende vlechtstijlen, waaronder een zeer sier-
gevlochten heg weer zichtbaar.
lijke gevlochten haag; de kruishaag. In Engeland zijn wel 30 verschillende vlechtstijlen van het hedgelaying bewaard gebleven. “De manier van vlechten hing samen met het type vee dat werd gehouden, de soorten struiken en bomen die in een streek goed groeiden en de noodzaak van boeren om het snoeihout voor brandhout, bouwhout of veevoeder te gebruiken”. (noot 2) Ook in Nederland werden verschillende stijlen gebruikt. In de uiterwaarden van de Maas
Groene-Lint-Vlechtstijl
wordt de zgn Maasheggenstijl nog altijd toegepast. De heggen dienen hier niet alleen als veekering, ook het slib van de opkomende rivieren wordt door de heggen vastgehouden.
DE ELS
Naast de meidoorn wordt oa gebruik gemaakt van zomereik, es, kardinaalsmuts, haagbeuk
De Zwarte els is een kenmerkende boom in het bekendal tussen Eersel en Eindhoven.
en Spaanse aak.
De boom gedijt zowel goed langs de oevers als in de wat hoger gelegen bosdelen.
Voor Het Groene Lint is een specifieke stijl ontwikkeld - een stijl op maat, welke geschikt is
De latijnse naam voor els is ‘alnus’. Dit is afgeleid van ‘alor amne’ en dat betekent: ik
om breed te worden toegepast; langs de oever, langs de bosrand en in bebouwd gebied.
word door de stroom verzorgd.
Elzen groeien op drassige, duivelsche, plaatsen. In de broekbossen, waar het hout
DE GROENE-LINT-VLECHTSTIJL
vroeger gebruikt werd als hakhout, is de Els een van de meest voorkomende bomen. In
In de Groene-Lint-Vlechtstijl wordt op elke meter een Zwarte els geplant.
de winter heeft de boom een paarsbruine kleur. Het hout wordt rood nadat het is ge-
Tussen de elzen, de zgn ‘staanders’, worden 4 andere inheemse vlechtbare struiken ge-
zaagd of afgehakt en het houtskool van de els brandt heter dan dat van andere bomen.
plant, de zgn ‘liggers’. Zodra deze lang genoeg zijn kunnen ze gevlochten worden.
Een wichelroede van elzenhout wijst water aan. In de vele mythen, sagen, sprookjes en
Hiertoe worden alle ‘liggers’ vlak boven de grond ingekapt. Vervolgens worden ze in één
legendes rond de Els, wordt deze altijd geassocieerd met water, maan, vruchtbaarheid,
richting, de stroomrichting van de beek/rivier, in een hoek van ca 30 graden ten opzichte
vuur en rood.
van de grond, om de levende ‘staanders’ gevlochten.
Volop aanleiding om het karakter en de magie van dit gebied te versterken.
vlechtrelict kruishaagstijl
staken&bindersstijl, foto Peter Ceelen
roodkleurend hakhout van de els
zwarte els, zomer
elzenbroekbos, winter
zwarte els, winter
4…
Bron: raadsinformatie van de gemeente Eersel (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.