RIVM onderzoek luchtverontreiniging door Tata Steel
Een raadslid stelde op 21 maart 2024 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Haarlem.
Brief van het college
Deze brief is niet in losse vragen en antwoorden uit te lezen. Hieronder staat de tekst; het origineel staat via de link.
Artikel 32 vragen RIVM onderzoek luchtverontreiniging door Tata Steel Datum: 2 oktober 2022
Aanleiding In de beantwoording op de door Actiepartij gestelde rondvragen d.d. 28 september 2023 inzake de (ziekmakende) luchtverontreiniging door Tata Steel gaf de wethouder aan dat het door NOS gehanteerde kaartje onterecht bij het artikel was gevoegd: het kaartje kwam niet overeenkwam met de reikwijdte van het door RIVM uitgevoerde onderzoek. Blijkens het artikel in HD van 2 oktober jl. heeft NOS het kaartje daarop verwijderd.
Actiepartij heeft het RIVM-rapport "De bijdrage van Tata Steel Nederland aan de gezondheidsrisico's van de omwonenden en de kwaliteit van hun leefomgeving" (hierna te noemen: het RIVM-rapport) nader bestudeerd en naar aanleiding daarvan een aantal artikel 32 vragen aan het college:
Kaartmateriaal Op pagina 89 van het RIVM-rapport staat een kaartje afgebeeld waar het onderzoeksgebied wordt ingedeeld in vijf blootstellingsgebieden op basis van de primair-fijnstofbijdrage van de basismetaalindustrie in 2000. Hierop valt te zien dat Haarlem, op een schaal van 0 tot 5, zich op het grensgebied tussen niveau 2 en 3 bevindt met betrekking tot blootstelling hieraan.
In de meest belaste woongebieden rondom Tata Steel zijn hogere incidenties gemeten voor medicatieverstrekkingen voor hoge bloeddruk, diabetes en hartaandoeningen en luchtwegaandoeningen (p.90) Vraag 1: zijn er met betrekking tot de conclusies omtrent incidenties van medicatieverstrekking op genoemde aandoeningen cijfers bekend voor Haarlem, zo mogelijk uitgesplitst op wijkniveau? Zo ja, kunnen die met de gemeenteraad worden gedeeld?
Wind Blijkens het RIVM-rapport heeft onderzoek naar depositie van ultrafijnstof plaatsgevonden in december 2019- januari 2020. De wind kwam toen vooral uit het zuiden en zuidwesten (p. 75-76). Diverse vervolgonderzoeken hebben plaatsgevonden in oktober-november 2020, oktober-november 2022 en juni 2022.
P. 81: "Op basis van de resultaten van dit onderzoek en een studie naar de herkomst van het neergedaald stof heeft het RIVM aanbevolen om gedurende enkele jaren de depositie van PAK en metalen in de IJmond herhaaldelijk te meten (monitoren)." Vraag 2: Kan het college aangeven hoe en wanneer deze door RIVM aanbevolen monitoring zal plaatsvinden en of Haarlems grondgebied hierbij wordt betrokken?
Vraag 3: Is het college het met Actiepartij eens dat deelname van Haarlem aan deze monitoring gewenst is teneinde meer inzicht te krijgen in de blootstelling van Haarlem aan de uitstoot door Tata Steel?
Op p. 83 lezen we dat beide najaarsmetingen plaatsvonden met meer wind uit zuidelijke en zuidoostelijke richting dan normaal. De meting in het voorjaar van 2022 kende meer wind uit zuidwestelijke en noordelijke richting dan normaal.
Op pagina 106 wordt gemeld: "In Nederland komt wind uit het zuidwesten vaker voor dan wind uit andere richtingen; dat is ook zo in de IJmond, zie Figuur 24. Deze vaker voorkomende windrichting maakt dat emissies vaker noordoostelijk van een bron terechtkomen." Wanneer we de variatie in windrichtingen beschouwen aan de hand van het langjarig overzicht van Weerplaza (zie figuur hieronder), zien we dat het voor Haarlem zeer relevant kan zijn om te weten wanneer er wordt gemeten: in oktober/november komt de wind minder vaak uit noord- of noordwestelijke richting (respectievelijk 4% en 6% van de tijd) dan bijvoorbeeld in mei (29% van de tijd uit die richtingen).
Metingen lijken dus te hebben plaatsgevonden onder voor Nederland a-typische windcondities!
Vraag 4: is het college het met Actiepartij eens dat uit het citaat op p.106 kan worden geconstateerd dat depositie door de windrichting vaker noordoostelijk van Tata Steel terecht komt, doch bij wind uit het noorden of noordwesten ook zuidoostelijk kan neerslaan?
Vraag 5: kan het college de indruk van Actiepartij bevestigen dat de metingen in de onderzoeken zoals zijn opgenomen in het RIVM-rapport inderdaad onder a-typische windcondities hebben plaatsgevonden en daarmee onvoldoende de effecten van de uitstoot van Tata Steel voor (de volkgsgezondheid in) Haarlem kan worden aangetoond?
Gezien de resultaten op de meetlocaties in woongebieden dichtbij Tata Steel, de gekozen referentielocaties (De Zilk, Amersfoort en De Rijp), de invloed van de windrichting op de depositie en de ligging van Tata Steel ten opzichte van woongebieden in Haarlem (qua afstand en ongunstige windrichting in bepaalde perioden van het jaar) vermoeden wij dat, om voor Haarlem valide conclusies te kunnen trekken over mogelijke gezondheidsrisico's door de uitstoot van Tata Steel, er voor Haarlem nauwkeuriger (fijnmaziger en langduriger) metingen noodzakelijk zijn en dat daar, gelet op de risico's, alle aanleiding toe bestaat dit nader te bespreken met onderzoekers van RIVM, GGD, provincie NoordHolland en het ministerie.
Vraag 6: Is het college het met Actiepartij eens dat bij vervolgonderzoek ook in Haarlem meet- en referentielocaties moeten worden betrokken? Zo ja, is het college bereid dit actief te bepleiten bij RIVM, GGD, provincie Noord-Holland en het ministerie?
Gezondheid Toch zijn er feiten bekend met betrekking tot de volksgezondheid in Haarlem. Hierover meldt het RIVMrapport ook een en ander. Op p. 66 staat dat er ten aanzien van het aantal incidenties longkanker "ook elders in het onderzoeksgebied (gemeente Haarlem) vergelijkbare verhogingen" werden aangetroffen.
Op p. 91 worden op basis van door de GGD in 2020 gepubliceerd onderzoek voor een vijftal veel voorkomende vormen van kanker in Haarlem een verhoogd aantal incidenties gemeld. Er wordt (vergeleken met Nederland ) bijna 10% meer longkanker voor mannen, 20% meer longkanker voor vrouwen gemeten in de periode 2004-2018. Behalve rookgedrag (uit het verleden) in relatie tot
aanwezigheid van bevolkingsgroepen met een relatief lagere sociaaleconomische status (SES) wordt als risicofactor werk-gerelateerde blootstelling aan stoffen als zware metalen en asbest, en luchtverontreiniging in de leef- en werkomgeving genoemd. "Van luchtverontreiniging met fijnstof in de leefomgeving is bekend dat deze in de relevante periode in het verleden in de IJmond hoger was dan gemiddeld in Nederland. Dit maakt het aannemelijk dat ook deze risicofactor een rol heeft gespeeld bij de verhoogde incidentie van longkanker in Beverwijk. Dit kan echter niet exact worden gekwantificeerd, omdat de aard en samenstelling van het fijnstof destijds niet bekend zijn. In Haarlem zou de luchtverontreiniging door wegverkeer in deze middelgrote stad eveneens van belang kunnen zijn geweest, maar ook daarover ontbreken relevante gegevens." Op pagina 92. lezen wij dat "Vanwege de specifieke problematiek in de IJmond wordt de gezondheid van de inwoners daar sinds 2012 iedere vier jaar meer uitgebreid onderzocht." Vraag 7: Wanneer verschijnt het vervolg op het vierjaarlijkse GGD onderzoek?
Vraag 8: Wordt voor Haarlem ook een meer uitgebreid onderzoek verricht zoals dat voor IJmond gebeurt blijkens het citaat op p.92? Zo niet, is het college bereid om bij de GGD aan te dringen ook voor Haarlem uitgebreider onderzoek te laten plaatsvinden?
Voor Haarlem is aard en samenstelling van fijnstof niet bekend. Wegverkeer zou volgens het RIVM van invloed geweest kunnen zijn.
Vraag 9: Kan het college (in overleg met betrokken partijen) inzetten op het laten verrichten van metingen die meer inzicht bieden in aard, samenstelling, omvang en herkomst van fijnstof en andere uitstoot in Haarlem?
Actiepartij kan zich voorstellen dat, mede door de uitval van een groot deel van het vlieg- en autoverkeer tijdens de coronapandemie, meetresultaten uit de periode maart 2020-september 2022 enerzijds een nauwkeuriger beeld kunnen geven van de herkomst van uitstoot (er vanuitgaande dat Tata Steel in die periode de vervuilende productieprocessen is blijven uitvoeren), anderzijds een rooskleuriger beeld kunnen schetsen van de totale uitstoot doordat de totale emissie sterk was verminderd.
Vraag 10: Hoe ziet het college dit en wat kan daarover reeds worden gemeld vanuit GGD?
Alvast dank voor de antwoorden.
Namens de fractie van Actiepartij, Danny van Leeuwen
Bron: raadsinformatie van de gemeente Haarlem (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.