20240828 Afdoening toezegging beantwoording vragen Herz RB verzelfstandiging van Het Speelhuis

Vraag 1

Kan in Het Speelhuis daghoreca worden gerealiseerd, zoals een restaurantfunctie?

Antwoord van het college

 De antwoorden:

Wat heeft het project gekost?

Bij aanvang van het project is voor projectkosten € 280.000,- beschikbaar gesteld. Hiervan resteert € 58.000,- (stand 31-12-2023). Het bedrag is met name besteed aan juridische ondersteuning, de voorbereidingen van de Sociaal Plannen en voorbereidingskosten van de concernvorming.

1. Wat zijn de financiële consequenties van het voorstel tot herziening van het oorspronkelijke besluit?

Voor de volledigheid de kosten op een rij, bij zowel verzelfstandiging als herziening van verzelfstandiging:

Onderstaand schema geven de extra kosten mee, ten opzichte van de huidige situatie Speelhuis blijft gemeentelijke Speelhuis volledig afdeling verzelfstandigd (zonder fusie met Cacaofabriek) Structureel -

Exploitatiebijdrage

-

400.000

a

-

360.000

b

-

160.000

c

Incidenteel -

Sociaal plannen personeel Reservepositie

Ad a: Het betreft een begroting, uitgaande van een indicatie van de kosten en baten van het theater voor het eerste jaar van verzelfstandiging. Uitgangspunt daarbij is dat de organisatie dusdanig kan functioneren dat de organisatie op orde, teneinde voldoende actueel en relevant te blijven voor de maatschappij en de rol die het theater daarin wil innemen.

Mede door het niet samengaan met De Cacaofabriek zijn er extra kosten (bij wél doorgaan van verzelfstandiging). Dit heeft te maken met het minder krachtig zijn van bepaalde voordelen, zoals cultureel ondernemerschap en synergievoordelen. Concreet gaat het om toegenomen personeelskosten voor ondersteunende diensten (bedrijfsvoering). Als onderdeel van de gemeentelijke organisatie maakt Het Speelhuis geregeld gebruik van collega-ambtenaren. Dan gaat het bijvoorbeeld om personeelszaken, juridische of financiële ondersteuning. Bij verzelfstandiging dient Het Speelhuis deze zaken zelf op te vangen, deels door extra personeel, deels door inhuur. De inhuur omvat dan met name expertise, die specialistisch is, zoals juridische ondersteuning. Ook zijn middelen nodig voor systemen (licentie, Yesplan, ticketmatch, LAN, etc) en bedrijfsvoering (zoals het inhuren van een accountant).

Ad b: Uitgangspunt bij het opstellen van de Sociaal plannen is geweest dat het personeel er financieel niet op achteruit mag gaan.

Ad c: Binnen de gemeentelijke begroting hebben we een specifieke reserve voor het Speelhuis. De stand van de reserve bedraagt momenteel 360.000 euro (per 31-12-23). Bij een verzelfstandiging wordt dit bedrag meegegeven aan het Speelhuis. Deze overheveling levert de gemeente geen extra kostenpost. We hebben intern een benchmark uitgevoerd, waarbij de reservepositie van een aantal theaters is bekeken. Op basis van het benchmark zijn we tot de conclusie gekomen dat het Speelhuis bij een verzelfstandigin een reservepositie van +/- 520.000 euro nodig heeft. Om de reservepositie op een gezonde situatie te krijgen is het nodig om incidenteel extra 160.000 euro mee te geven aan Het Speelhuis. Dit is het verschil van een gezonde reservepositie conform uitgevoerde benchmark t.o.v. de huidige stand van de reserve die ook wordt overgeheveld.

2. In hoeverre is de exploitatie van Het Speelhuis inzichtelijk?

Het Speelhuis vormt onderdeel van de gemeentelijke begroting. Binnen de begroting hebben we een apart hoofdproduct ‘Het Speelhuis’. De begroting en hiermee dus ook de realisaties van Het Speelhuis worden gemonitord en afwijkingen gerapporteerd.

3. In het raadsvoorstel staat een passage over een kortlopend krediet ten behoeve van balans in liquiditeit. Daarbij is de volgende zin opgenomen: “Het dient echter eerst wel (tijdelijk) ter beschikking gesteld te worden”. Betekenen de haakjes rondom het woord ‘tijdelijk’ dat het ook mogelijk is dat het bedrag niet wordt terugbetaald?

Nee, het krediet is bedoeld als werkkapitaal, om seizoensinvloeden op te kunnen vangen. Het bedrag wordt volledig terugbetaald.

4. Wat maakt dat de situatie veranderd is, ten opzichte van het raadsbesluit van 2021?

Een van de argumenten voor het raadsvoorstel is de gewijzigde situatie. Enerzijds is de situatie veranderd en anderzijds is duidelijk geworden wat de aanvullende kosten zullen zijn voor de personele component. In vier jaar tijd is er veel veranderd. De culturele sector heeft veel te leiden gehad, met onder andere de corona- en inflatiecrisis. Ook de recente landelijke ontwikkelingen, met een nieuw kabinet, leiden tot onzekerheid voor de toekomst van cultuur en culturele voorzieningen. Daarnaast is de situatie in die zin gewijzigd dat er niet meer uitgegaan wordt van een bestuurlijke fusie met De Cacaofabriek. Dit heeft invloed op het cultureel ondernemerschap en te verwachten synergievoordelen. Daarbij is inmiddels duidelijk wat de meerkosten van verzelfstandiging zijn. Zie hiervoor ook vraag 2.

Concluderend kunnen we stellen dat de oorspronkelijke argumenten van 2021 op dit moment niet opwegen tegen de onzekerheden door de gewijzigde omstandigheden, gecombineerd met de aanvullende kosten bij verzelfstandiging. Uiteraard weten we niet hoe de toekomst zal zijn en of het onderwerp in de toekomst weer wordt opgepakt, hangt af van toekomstige colleges en raden.

5. In het oorspronkelijke raadsvoorstel uit 2021 wordt uitgegaan van 319.000 voordeel. Betekent dit voordeel nu vervalt?

In de aanloop naar het besluit van 2021 zijn er vijf varianten onderzocht. Omdat de Voorjaarsnota voorafging aan de behandeling van het voorstel in de raadsvergadering is er op dat moment voor gekozen om er in de Voorjaarsnota 2021 alvast op voor te sorteren.

Omdat de behandeling in de raadsvergadering nog plaats moest vinden, was toen was nog niet bekend welk scenario uiteindelijk de voorkeur zou hebben. Er is daarom in de Voorjaarsnota rekening gehouden met een scenario dat financieel duurder zou zijn voor de gemeente, wat overeenkwam met een bedrag van € 570.000,-.

Echter uiteindelijk nam uw gemeenteraad een besluit tot een ander en financieel meer gunstig scenario, zijnde verzelfstandiging van Het Speelhuis en een fusie met de Cacaofabriek middels een concern-constructie. Dit scenario had dus minder omvangrijke financiële consequenties. Ten opzichte van het besluit Voorjaarsnota ontstond daardoor per saldo hierdoor een voordeel van € 319.000,-.

Dit saldo viel vervolgens vrij in het totaal van de gemeentelijke begroting.

6. Wat houdt de verruiming van het mandaat voor de directeur in?

In Helmond is mandatering geregeld middels de mandaatregeling en het mandaatregister. De regeling omvat de spelregels. Concreet houdt de verruiming van het mandaat in dat de directeur van Het Speelhuis dezelfde bevoegdheden heeft als andere afdelingsmanagers bij de gemeente, wat betrekking heeft op bijvoorbeeld inkoop en het aannemen van medewerkers. Daarnaast mag de directeur van Het Speelhuis schenkingen en legaten aanvaarden. Ook omvat het, het aangaan van privaatrechtelijke samenwerkingen en overeenkomsten, met een culturele doelstelling, waarbij geen entiteit wordt opgericht of sprake is van het treffen van een lichte gemeenschappelijke regeling.

Daarbij is het belangrijk om op te merken dat geen gebruik mag worden gemaakt van een mandaat in het geval er sprake is van politiek-gevoelige zaken. Om een voorbeeld te noemen: het aangaan van een overeenkomst met de lokale horecapartijen met afspraken over samenwerking, dan wel het aangaan van een meerjarenovereenkomst met een bierbrouwer, zullen aan het college worden

 voorgelegd. Daarbij geldt ook dat bij het gebruik maken van het mandaat om producten of diensten in te kopen, de directeur gehouden is de instructies in acht te nemen die bij dat mandaat horen. Zo moet de directeur zich houden aan de gemeentelijke inkoopregels.

Kan in Het Speelhuis daghoreca worden gerealiseerd, zoals een restaurantfunctie?

Om meerdere redenen is realisatie van daghoreca lastig en niet wenselijk. Het Speelhuis kent momenteel 160 theatervoorstellingen, waarvan ca 85% in de avonduren. Daarnaast zijn er vele activiteiten en verhuringen van culturele en maatschappelijke aard, zowel overdag als in de avonduren. Hiervoor worden nu de grote zaal, de Pleinzaal, foyer en het theatercafé ingezet. Horeca is daarbij ondersteunend en geen doel op zich. Daghoreca vraagt een ander construct, waarbij de horeca onafhankelijk is (bijvoorbeeld een separate BV of verpachting). Aangezien alle omzet rondom voorstellingen behaald moet worden is het de verwachting dat het onvoldoende winstgevend zal zijn.

Tenslotte zou daghoreca in strijd zijn met de recentelijk met de lokale horeca afgesproken gedragsregels.