Proces, communicatie en rechtspositie rond kennisgevingen artikel 5 onder b lpw

Vraag 1

Is de handreiking “Omgaan met vrijstellingen artikel 5 onder b Leerplichtwet na uitspraak Hoge Raad april 2026” van Ingrado en de VNG gepubliceerd op 11 juni 2026?

Antwoord van het college

Zo ja, betrof dit de “gezamenlijke duiding” waarnaar het college in zijn brief van 9 juni 2026 verwees en die het naar eigen zeggen afwachtte?

Ja, de handreiking is op 11 juni 2026 gepubliceerd. Dit is de gezamenlijke duiding waarnaar we verwezen in onze brief van 9 juni 2026.

Vraag 2

Indien het antwoord op de vorige vraag bevestigend is: hoe verhoudt zich dat tot de stelling in de beantwoording van 1 september dat het college “geen verschil of spanning” ziet tussen de raadsbrief van 9 juni en het interview van 11 juni?

Antwoord van het college

Er was op 11 juni immers wél een nieuw stuk beschikbaar dat er op 9 juni nog niet was. Indien het antwoord ontkennend is: welke informatie is het college dan in die twee dagen ter beschikking gekomen?

Wij willen allereerst opmerken dat het interview is opgenomen op 4 juni 2026, de beantwoording van de art. 44-vragen over ‘Naar school gaan blijft de norm’ volgde op 9 juni 2026 en het opgenomen Nieuwsuur-item is uitgezonden op 11 juni 2026. De opname van het interview vond dus plaats vóór de beantwoording van de schriftelijke vragen van 9 juni 2026. In beide gevallen is dezelfde lijn gehanteerd: nieuwe beroepen op artikel 5 onder b van de Leerplichtwet moeten worden beoordeeld aan de hand van het door de Hoge Raad gegeven toetsingskader.

Aan de leden van de raadDatum Zaaknummer Contactpersoon Telefoonnummer Onderwerp: Beantwoording schriftelijke vragen art. 44 Rvo over ‘Proces, communicatie en rechtspositie rond kennisgevingen artikel 5 onder b lpw’

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9029 • 6800 EL Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl Datum: 22 september 2026 Zaaknummer: 5298247 Pagina: 2 De op 11 juni 2026 gepubliceerde handreiking van de VNG en Ingrado gaf ons met name een nadere uitwerking van de wijze waarop zorgvuldig kan worden omgegaan met kinderen die al beschikten over een bestaande vrijstelling. Het door de Hoge Raad gegeven toetsingskader voor nieuwe beroepen op artikel 5 onder b van de Leerplichtwet was voor ons al helder. De behoefte aan landelijke duiding had voor ons met name betrekking op de vraag hoe zorgvuldig kan worden omgegaan met de gevolgen van de uitspraken voor kinderen met een bestaande vrijstelling.

Om die reden heeft de publicatie van de handreiking niet geleid tot een wijziging van de eerder door ons ingenomen lijn en zien wij geen verschil of spanning tussen de beantwoording van 9 juni 2026 en het interview.

Vraag 3

Op welk moment, in welk gremium en op basis van welk stuk is binnen het college dan wel binnen het RBL Midden-Gelre besloten tot de lijn die de portefeuillehouder op 11 juni publiekelijk heeft uitgedragen?

Antwoord van het college

Kan het college de raad inzicht geven in de vastlegging van dat besluit, collegebesluit, ambtelijk advies, of anderszins?

Voor de lijn die de portefeuillehouder heeft uitgedragen is geen apart besluit nodig. Immers, de heldere uitspraak van de Hoge Raad dient te worden uitgevoerd. De lijn was dus eenvoudig: uitvoering geven aan de uitspraak van de Hoge Raad. Deze lijn is gecommuniceerd.

Vraag 4

Het besluit van de regionale Bestuurscommissie dateert van 24 juni 2026. De raad is daarover niet uit eigen beweging geïnformeerd en heeft er langs andere weg kennis van moeten nemen. Hoe kijkt de portefeuillehouder daarop terug?

Antwoord van het college

Deelt zij de opvatting dat een wijziging in de uitvoeringspraktijk die de rechtspositie van inwoners raakt en die doorwerkt in negen gemeenten, uit zichzelf aan de raad had moeten worden gemeld, en niet pas op vragen van een fractie? Welke lering trekt het college hieruit voor de wijze waarop het de raad in vergelijkbare gevallen informeert?

In onze beantwoording van de artikel 44-vragen over ‘Naar school gaan blijft de norm’ van 9 juni 2026 hebben wij al aangegeven dat nieuwe beroepen op artikel 5 onder b van de Leerplichtwet worden beoordeeld aan de hand van het door de Hoge Raad gegeven toetsingskader. Ook is in die beantwoording aangegeven dat voor bestaande vrijstellingen maatwerk en een zorgvuldige overgang van belang zijn en dat hierover in regionaal verband afstemming plaatsvindt. De bespreking in de Bestuurscommissie Onderwijs van 24 juni 2026 lag in het verlengde daarvan en zag hoofdzakelijk op de regionale lijn voor de wijze waarop het RBL omgaat met bestaande vrijstellingen.

Wij hechten veel waarde aan een goede informatievoorziening richting de raad. Daarbij wordt steeds een afweging gemaakt welke ontwikkelingen aanleiding geven tot afzonderlijke actieve informatieverstrekking. In dit geval waren wij van oordeel dat de hoofdlijnen van de aanpak al met de raad waren gedeeld in de beantwoording van 9 juni 2026.

Vraag 5

De vragen van onze fractie zijn ingekomen op 6 augustus 2026. De beantwoording is gedateerd 1 september 2026, maar is de raad pas op 8 september 2026 toegekomen. Op welke datum is Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9029 • 6800 EL Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl Datum: 22 september 2026 Zaaknummer: 5298247 Pagina: 3 de beantwoording door het college vastgesteld, op welke datum is zij verzonden, waardoor is het verschil van een week tussen dagtekening en verspreiding aan de raad ontstaan?

Antwoord van het college

De beantwoording is op 1 september 2026 door het college behandeld. Daarbij hebben wij ingestemd met de beantwoording en de portefeuillehouder gemandateerd om de beantwoording van een enkele vraag nader aan te vullen. Na verwerking van deze aanvulling is de definitieve beantwoording opnieuw ter goedkeuring aan de portefeuillehouder voorgelegd. Deze goedkeuring heeft op 8 september 2026 plaatsgevonden, waarna de beantwoording aan de raad is toegezonden. Het verschil tussen de dagtekening van de brief en het moment van verzending hangt samen met de uitvoering van het door het college verleende mandaat.

Vraag 6

In de beantwoording van 1 september stelt het college vast dat sprake is van een kennisgeving en niet van een aanvraag, en dat een kennisgeving niet kan worden geweigerd. Op de website van RBL Midden-Gelre wordt echter vermeld dat ouders een vrijstelling kunnen “aanvragen”. Is het college hiermee bekend, acht het deze formulering in overeenstemming met zijn eigen beantwoording, en zo nee, per wanneer wordt dit gecorrigeerd?

Antwoord van het college

De gebruikte terminologie op de website van het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre sluit op dit punt niet op alle pagina’s volledig aan bij de kennisgevingssystematiek van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet, zoals toegelicht in de beantwoording van 1 september 2026. Wij hebben dit onder de aandacht gebracht van het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre. Het RBL beziet op welke onderdelen de communicatie over artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet, waaronder de informatie op de website, nader kan worden verduidelijkt en beter kan worden afgestemd op de wettelijke systematiek.

Vraag 7

Kan het college de modelbrief die ouders van het RBL ontvangen na indiening van een kennisgeving met de raad delen?

Antwoord van het college

De fractie ontvangt signalen dat in die brief wordt verwezen naar de uitspraak van de Hoge Raad, terwijl het college zich in zijn beantwoording van 1 september op artikel 16 lid 1 Leerplichtwet baseert. Wordt in die brief vermeld welke rechtsmiddelen ouders ter beschikking staan?

Ja. De modelbrieven van het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre zijn als bijlagen bij deze beantwoording gevoegd. In deze brieven wordt verwezen naar de uitspraken van de Hoge Raad van 21 april 2026, omdat deze het toetsingskader geven voor de beoordeling van beroepen op artikel 5 onder b van de Leerplichtwet.

Voorgaande verwijzing en de verwijzing naar artikel 16, eerste lid, van de Leerplichtwet in onze beantwoording van 1 september 2026 zien op verschillende aspecten. De uitspraken geven het inhoudelijke toetsingskader, terwijl artikel 16, eerste lid, de grondslag vormt voor onze toezichthoudende taak.

In de modelbrieven is geen rechtsmiddelenclausule opgenomen. Dit hangt samen met de kennisgevingssystematiek van artikel 5 onder b van de Leerplichtwet. Een vrijstelling ontstaat van

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9029 • 6800 EL Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl Datum: 22 september 2026 Zaaknummer: 5298247 Pagina: 4 rechtswege wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Een informatieve reactie op een kennisgeving is daarom geen besluit op een aanvraag waartegen bezwaar en beroep openstaan.

Zoals ook in het antwoord op de vorige vraag is aangegeven, bezien wij in overleg met het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre hoe de communicatie over artikel 5 onder b van de Leerplichtwet, waaronder de gebruikte correspondentie, op onderdelen kan worden verduidelijkt in het licht van de actuele jurisprudentie en uitvoeringspraktijk.

Vraag 8

De portefeuillehouder heeft op 11 juni publiekelijk gesproken van het “weigeren” van “aanvragen”. Het college schrijft op 1 september dat het een kennisgeving niet kan weigeren en dat van een aanvraag geen sprake is. Is deze onjuiste voorstelling van zaken publiekelijk gecorrigeerd?

Antwoord van het college

Zo nee, is de portefeuillehouder bereid dat alsnog te doen, en is zij bereid daartoe een officiële rectificatie aan te vragen bij de redactie van Nieuwsuur, gelet op het landelijke bereik van de uitzending en de betekenis van deze uitlatingen voor betrokken gezinnen? Zo nee, waarom niet?

Wij zien geen aanleiding voor een rectificatie. De beantwoording van 1 september 2026 bevat een nadere juridische duiding van de kennisgevingssystematiek van artikel 5 onder b van de Leerplichtwet.

Daarmee is voor de raad verduidelijkt hoe we uitvoering geven aan de uitspraken van de Hoge Raad.

Vraag 9

De regionale Bestuurscommissie heeft op 24 juni 2026 besloten herhaalkennisgevingen nog één jaar voort te zetten. Voor nieuwe kennisgevingen geldt die overgangsperiode blijkbaar niet. Op welke overweging berust dit onderscheid, en hoe beoordeelt het college de positie van gezinnen die dit schooljaar voor het eerst een kennisgeving hebben ingediend en daarmee tussen wal en schip vallen?

Antwoord van het college

Het onderscheid hangt samen met de verschillende uitgangspositie van beide groepen. De Hoge Raad heeft verduidelijkt dat een beroep op richtingsbezwaren ten aanzien van openbaar onderwijs slechts in uitzonderlijke gevallen kan slagen. Daarbij benadrukt de Hoge Raad dat het recht op onderwijs van het kind niet ondergeschikt mag worden gemaakt aan de godsdienstige en levensbeschouwelijke overtuigingen van ouders. Het uitgangspunt is dat kinderen samen met andere kinderen onderwijs volgen binnen een schoolgemeenschap, waar zij zich kunnen ontwikkelen en vormen. Voor nieuwe kennisgevingen geldt dit verduidelijkte toetsingskader.

Voor kinderen met een bestaande vrijstelling ligt de uitgangssituatie anders. Het gaat daarbij ook om kinderen die gedurende langere tijd geen onderwijs op school hebben gevolgd. Voor hen kan de stap naar school groot zijn. Om die reden is regionaal gekozen voor een overgangsjaar, waarin samen met ouders, scholen, samenwerkingsverbanden en andere betrokken partijen wordt toegewerkt naar passende onderwijsdeelname. Met deze uitkomst is er niet alleen ruimte voor een zorgvuldige overgang naar onderwijs voor betrokken kinderen, maar is er ook oog voor de positie van ouders die gedurende langere tijd hebben gehandeld binnen de toenmalige uitvoeringspraktijk en die nu te maken hebben met de gevolgen van de uitspraken van de Hoge Raad. Deze aanpak sluit aan bij de handreiking van Ingrado

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9029 • 6800 EL Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl Datum: 22 september 2026 Zaaknummer: 5298247 Pagina: 5 en de VNG, waarin wordt aangegeven dat een overgangsperiode voor kinderen met een bestaande vrijstelling kan bijdragen aan een zorgvuldige overgang naar school.

Wij begrijpen dat ook gezinnen die dit schooljaar voor het eerst een kennisgeving hebben ingediend, vragen en zorgen kunnen hebben over wat dit voor hun kind betekent. Wij delen echter niet de opvatting dat zij daardoor tussen wal en schip vallen. Uitgangspunt is dat ieder kind recht heeft op onderwijs en ontwikkeling en dat binnen het wettelijke kader moet worden gezocht naar passende onderwijsdeelname, met aandacht voor wat het kind nodig heeft.

Vraag 10

Erkent de portefeuillehouder dat de bewoordingen die zij op 11 juni 2026 heeft gebruikt “aanvragen”, “weigeren”, en de verwijzing naar de rechter als grondslag niet overeenkomen met wat het college op 1 september 2026 aan de raad heeft geschreven, en dat deze uitlatingen bij Arnhemse gezinnen tot onzekerheid over hun rechtspositie hebben geleid?

Antwoord van het college

Zowel in het Nieuwsuur-interview als in de beantwoording van 9 juni 2026 staat centraal dat het door de Hoge Raad verduidelijkte toetsingskader wordt toegepast en dat een beroep op artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet in Arnhem slechts in zeer uitzonderlijke situaties kan leiden tot een vrijstelling.

In de beantwoording van 1 september 2026 is wel nader uiteengezet hoe de kennisgevingssystematiek van artikel 5, onder b, van de Leerplichtwet juridisch is vormgegeven en welke rol het college daarbij heeft vanuit zijn toezichthoudende taak.

Wij begrijpen dat de uitspraken van de Hoge Raad en de gevolgen daarvan voor ouders en kinderen vragen kunnen oproepen. Die vragen zijn mede aanleiding geweest om in de beantwoording van 1 september 2026 uitgebreider in te gaan op de juridische systematiek. Wij zien echter geen aanleiding om te concluderen dat de inhoudelijke lijn is gewijzigd of dat onzekerheid is ontstaan over de rechtspositie van Arnhemse gezinnen.

Vraag 11

Is het college bereid de gezinnen die dit schooljaar een kennisgeving hebben ingediend op korte termijn, doch na juridische advisering, actief en schriftelijk te informeren over hun actuele rechtspositie, over de stand van behandeling van hun kennisgeving en over de rechtsmiddelen die hun ter beschikking staan?

Antwoord van het college

Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom niet?

De communicatie richting ouders over kennisgevingen op grond van artikel 5 onder b van de Leerplichtwet behoort tot de uitvoeringstaken van het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre.

Zoals bij de beantwoording van de voorgaande vragen is aangegeven, vindt hierover afstemming plaats met het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre. Daarbij vragen wij aandacht voor een zorgvuldige communicatie richting ouders, zowel via de website als in correspondentie.

Wij zien geen aanleiding om alle betrokken gezinnen afzonderlijk actief aan te schrijven over hun rechtspositie. Het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre onderhoudt contact met betrokken ouders en informeert hen over de behandeling van hun individuele situatie. Waar aan de orde worden ouders uitgenodigd voor een gesprek over de vervolgstappen richting passende onderwijsdeelname.

Eusebiusbuitensingel 53 • Postbus 9029 • 6800 EL Arnhem Telefoon 0800 - 1809 • www.arnhem.nl Datum: 22 september 2026 Zaaknummer: 5298247 Pagina: 6