pauzeren vergunningverlening rondom geitenhouderijen

Vraag 1

Wat is de aanleiding geweest om de vergunningverlening juist op dit moment te pauzeren?

Antwoord van het college

Zoals toegelicht in de beantwoording van de raadsvragen met zaaknummer 510417 heeft de Gezondheidsraad in december 2025, naar aanleiding van het onderzoek Veehouderij en Gezondheid Omwonenden III (VGO-III) geconstateerd dat het risico op een longontsteking binnen een woonafstand van 0–1.000 meter van een geitenhouderij aanzienlijk is verhoogd. Binnen een woonafstand van 500 meter vanaf een geitenhouderij het risico op een longontsteking gemiddeld 73% hoger ligt dan het reguliere individuele risico, binnen een woonafstand van 1 kilometer is dat 19%.

Ook is in die beantwoording aangegeven dat de conclusies van de Gezondheidsraad en het daaruit volgende GGD advies ertoe leiden dat Ede plannen op dit moment afwijst (binnen 500 meter) of aanhoudt (500-1000 meter). Ook de aankondiging van het kabinet over concrete maatregelen die de uitvoerbaarheid van plannen kunnen beperken rondom geitenhouderijen speelt daarbij een rol. Daarbij is aangegeven dat wel sprake kan zijn van een maatschappelijke belangenafweging. Het nu vastgestelde tijdelijke afwegingskader geeft daar nader invulling aan.

Vraag 2

Welke inhoudelijke en bestuurlijke overwegingen hebben daarbij een rol gespeeld?

Antwoord van het college

Het gaat om een inhoudelijke én bestuurlijke overweging ten aanzien van het aspect gezondheid bij het vaststellen van plannen of het verlenen van omgevingsvergunningen (specifiek de omgevingsvergunningen waarbij afwegingsruimte bestaat). Uit de Omgevingswet volgt immers dat het gezondheidsaspect expliciet onderdeel dient te zijn van de afweging over een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL).

Daarnaast geldt dat het kabinet heeft aangekondigd spoedig (voor de zomer) met maatregelen te komen. Die maatregelen kunnen van invloed zijn op de uitvoerbaarheid van plannen en omgevingsvergunningen. Met het tijdelijke afwegingskader wil het college dus enerzijds op passende wijze invulling geven aan ETFAL en anderzijds duidelijkheid bieden aan initiatiefnemers.

Vraag 3

Het college stelt dat dit besluit wordt genomen in afwachting van landelijk beleid. Waarom kiest het college ervoor om vooruitlopend daarop lokaal op de rem te trappen, terwijl onduidelijk is wanneer en in welke vorm dit landelijke beleid volgt?

Antwoord van het college

Zoals bij het voorgaande antwoord benoemd, dient bij gemeentelijke besluitvorming zelfstandig invulling te worden gegeven aan het ETFAL-criterium. Landelijk beleid is daarbij niet leidend. Daarnaast wil het college werken aan de voorbereiding van uitvoerbare plannen, waardoor de aankondiging van het kabinet alsnog lokaal ook relevant is in de keuze om bepaalde plannen nu (vooralsnog) af te wijzen of aan te houden. Het 1

https://www.ede.nl/nieuws/ede-pauzeert-bouwplannen-bij-geitenhouderijen

 college vindt het belangrijk om in dat kader ook aan verwachtingenmanagement te doen, zodat initiatiefnemers geen desinvesteringen doen omdat ontwikkelingen door eventuele belemmerende regelgeving van het Rijk worden ingehaald.

Vraag 4

Op welke typen aanvragen is deze pauze van toepassing?

Antwoord van het college

Het afwegingskader is van toepassing op alle lopende en nieuwe initiatieven binnen 1000 meter van een geitenhouderij, die een gevoelige functie en/of gebruik mogelijk maken. Onder gevoelige functies wordt tenminste verstaan: woning(en), woonzorgcentra zoals verpleeg-, verzorgings- en bejaardentehuizen, basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs en kinderopvang: kinderdagverblijven/crèches, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang.

Het gaat daarbij om wijzigingen van het omgevingsplan of omgevingsvergunningen waarbij afwegingsruimte bestaat. Het afwegingskader heeft geen betrekking op bestaande rechten waarvoor het college een omgevingsvergunning moét verlenen indien aan het huidige omgevingsplan wordt voldaan.

Vraag 5

Beperkt dit zich uitsluitend tot functieveranderingen, of geldt dit breder?

Antwoord van het college

Zie het voorgaande antwoord, het afwegingskader is niet beperkt tot functieveranderingen.

Vraag 6

Hoe wordt omgegaan met lopende aanvragen en zogenaamde grensgevallen?

Antwoord van het college

Voor lopende aanvragen die in een ver gevorderd stadium zijn geldt dat het college deze alleen op basis van een maatwerkafweging wil toestaan cq. wil voorbereiden voor besluitvorming door de raad. Hierbij wordt onderscheid wordt gemaakt tussen zones van 0- 500 meter en 500-1000 meter. Bij uitzondering kan dit ook gelden voor nieuwe initiatieven. Plannen in de vroege planfase worden vooralsnog afgewezen of aangehouden (4 locaties afgewezen en 5 locaties aangehouden).

Een maatwerkafweging is daarbij aan de orde in de volgende gevallen:

1. Functieveranderingen van actieve veehouderijen, waarbij op basis van het functieveranderingsbeleid hooguit twee woningen worden toegevoegd. Hierbij weegt de milieu- en gezondheidswinst voor de omgeving (door het beëindigen van de veehouderij) mogelijk zwaarder dan het toevoegen van enkele woningen;

2. Grensgevallen (deels gelegen buiten de 1.000 meter zone) en/of;

3. Plannen waarbij bestaande gevoelige functies worden vernieuwd.

Vraag 7

Welke criteria worden hierbij gehanteerd?

Antwoord van het college

Bij de maatwerkafweging wordt gekeken naar de specifieke kenmerken van het plan, waaronder tenminste:  de bijdrage van het plan aan (lokale en regionale) ambities  maatschappelijke behoefte/draagvlak en;  (het ontbreken van) mogelijke alternatieven.

Per casus wordt gekeken of op basis van deze factoren een stevige onderbouwing te geven is op basis van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL).

Vraag 8

Dit is een generieke maatregel terwijl elke situatie verschilt. Emissiepunten, type dieren, management van de boer en kwetsbaarheid van doelgroepen zijn allemaal van wezenlijk belang voor de invloed op de luchtkwaliteit op een bepaalde locatie. Kan hier maatwerk op toegepast worden?

Antwoord van het college

Op basis van onderzoeksresultaten die hebben geleid tot de conclusie van de Gezondheidsraad en het GGD advies is niet duidelijk of naast de aanwezigheid van geitenhouderijen ook het aantal geiten een belangrijkere risicofactor vormt voor het risico op longontsteking bij omwonenden. Er zijn geen systematische verschillen in stalsysteem en stalmanagement tussen bedrijfsmatige geitenhouderijen met meer of minder geiten.

 Op basis hiervan is nu gekozen om dit afwegingskader specifiek te laten gelden voor initiatieven in de buurt van locaties waar op bedrijfsmatige wijze geiten worden gehouden, of waar dit zonder verdere toestemmingverlening mogelijk zou zijn op grond van aanwezige vergunning(en).

Vraag 9

Kan het college inzicht geven in de verwachte economische en ruimtelijke gevolgen van deze maatregel voor het buitengebied?

Antwoord van het college

Het tijdelijk afwegingskader betekent dat sommige plannen die al ver zijn uitgewerkt vooralsnog worden aangehouden. Dit kan nadelig zijn voor initiatiefnemers die al geïnvesteerd hebben in de uitwerking van een plan. Echter, voor deze plannen geldt dat nog geen sprake is van afstel, maar dat voorlopig wordt afgewacht welk beleid het Rijk aankondigt. Daarna kan voor deze plannen een heroverweging plaatsvinden. Het afwegingskader is dus uitdrukkelijk een tijdelijk kader.

Vraag 10

Is het college bereid deze effecten actief te monitoren en de raad hierover te informeren?

Antwoord van het college

Het college volgt de ontwikkelingen in dit dossier nauwgezet en zal het tijdelijke afwegingskader heroverwegen indien nieuwe ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. Zoals benoemd wordt reeds voor de zomer meer duidelijkheid verwacht. Op basis van de maatregelen van het kabinet zal het college onderzoeken welke afwegingsruimte er bestaat voor definitief beleid, waarbij de economische en ruimtelijke gevolgen in relatie tot de afweging over gezondheid centraal staan.