grijswater, drinkwatertekort en hogere prijzen voor drinkwater
Een raadslid stelde op 5 februari 2025 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Harderwijk.
Brief van het college
Deze brief is niet in losse vragen en antwoorden uit te lezen. Hieronder staat de tekst; het origineel staat via de link.
Gemeenteraad Harderwijk t.a.v. raadsfractie GroenLinks Harderwijk en Hierden Postbus 149 3840 AC Harderwijk
datum: ons kenmerk: uw brief van:
2 april 2025 02430000205920 / 02430000724667 5 februari 2025
uw kenmerk: onderwerp:
Beantwoording van schriftelijke vragen GroenLinks/PvdA over grijswater, drinkwatertekort en hogere prijzen voor drinkwater, conform artikel 32 van de organisatieverordening
Geachte mevrouw Hollanders, heer Bos, Algemene toelichting Uitgebreide beantwoording Er zijn de afgelopen jaren vanuit meerdere fracties vragen gesteld over toepassing van regenwater en grijswater. In recent vastgesteld beleid voor Riolering, Water en Klimaatadaptatie zijn ambities opgesteld over terugdringen van laagwaardige toepassing van drinkwater1, maar nog geen concrete uitvoeringsmaatregelen. Omdat zich op korte termijn geen natuurlijk moment voor doet om de gemeenteraad hierover middels een raadsinformatiebrief te informeren is dit moment aangegrepen om dat -als uitzondering- uitgebreid via deze weg te doen.
Grijswater is niet hetzelfde als gebufferd regenwater Het college hecht eraan om duidelijk onderscheid te maken tussen buffering van regenwater en buffering van gebruikt water in de woning, zoals spoelwater van de wasmachine en water dat door het doucheputje verdwijnt. De verzamelnaam voor gebruikt water is “grijswater”. De verzamelnaam voor gebufferd regenwater en grijswater is “huishoudwater”. De vragen gaan over toepassing van grijswater. Uit de context blijkt de vraag achter de vragen: ”hoe kunnen we laagwaardige toepassing van drinkwater in huishoudens en industrie terugdringen? Daarom wordt bij de beantwoording ook de buffering van regenwater benoemd.
Versnipperde bevoegdheden De opgave voor het verminderen van het drinkwaterverbruik is complex aangezien niet 1 partij in staat is om dat te realiseren. 1 Drinkwater kan ook in flessen gekocht worden. In de vragen en beantwoording wordt met drinkwater
eigenlijk kraanwater bedoeld. In Nederland is de kwaliteit van het kraanwater zo betrouwbaar dat het veilig gedronken kan worden. Dat is de meeste andere landen niet vanzelfsprekend.
organisatie eenheid:
Team Ruimtelijk Beleid
behandeld door:
M. Geerdink
telefoonnummer:
0341 411 475
bijlage(n):
1
Havendam 56 Correspondentieadres:
Postbus 149 3840 AC Harderwijk T 0341 411 911 E [email protected] W harderwijk.nl B NL44 BNGH 0285 0033 13
ons kenmerk: pagina:
02430000205920 / 02430000724667 2 van 8
Gemeenten hebben wettelijk gezien maar beperkte mogelijkheden om via omgevingsplan en omgevingsvergunningen de toepassing van grijswater systemen te verplichten (het stimuleren gebeurt al door advisering bij vergunningverleningstrajecten).
Hetzelfde geldt voor Waterleidingmaatschappij Vitens die geen woningen bouwt en geen rol heeft bij het afgeven van de omgevingsvergunningen, terwijl zij wel een wettelijke plicht hebben om drinkwater te leveren aan huishoudens. Waterleidingbedrijven spannen zich al jaren in om de stijging van het drinkwaterverbruik te beperken, met name door voorlichtingscampagnes over besparing.
Het waterschap heeft geen formele bevoegdheid/regelgeving om drinkwaterbesparing af te dwingen. Wel kan het waterschap drinkwaterbesparing stimuleren middels subsidies.
Vraag 1:
Er is aanleiding om anders naar het gebruik van drinkwater te kijken, nu er stijgende prijzen voor drinkwater gelden en er sprake is van een naderend drinkwatertekort. Hoe kijkt u hier naar en op welke manier anticipeert Harderwijk hierop?
Antwoord 1:
Nuancering naderend drinkwatertekort Het college deelt de zorg over het signaal van waterleidingmaatschappijen (zoals Vitens) dat bij langdurige droge en hete perioden de leveringszekerheid onder druk staat. De urgentie komt vooral voort uit de beperkte beschikbaarheid van drinkwater doordat Vitens aan de grenzen van haar vergunning ruimte komt. Het neemt jaren in beslag en vergt forse investeringen om nieuwe drinkwaterwinningen te ontwikkelen. Dat er sprake zou zijn van een naderend drinkwatertekort ziet het college genuanceerd. Waterleidingmaatschappijen hebben namelijk een leveringsplicht aan woningen, maar niet aan bedrijven. Vitens houdt bij haar prognoses rekening met de woningbouwplannen van gemeenten. Als er al sprake is van een naderend drinkwatertekort, dan zal dat met name voelbaar zijn bij nieuwe drinkwateraansluitingen voor bedrijven.
De prijs van drinkwater stijgt relatief snel De prijs per m3 (=1.000 liter) drinkwater voor consumenten is in de periode 2020-2024 gestegen met gemiddeld 9% per jaar (bron Vewin jaarlijkse tarievenoverzichten). Voor consumptiegoederen in het algemeen was dat 4,9% per jaar (bron CBS). De prijs van drinkwater stijgt dus bijna 2x sneller dan die van andere consumptiegoederen.
En toch is drinkwater nog steeds spotgoedkoop Drinkwater uit de kraan kost momenteel ca. €1,70 voor 1.000 liter (waarvan €0,15 BTW en €0,42 Belasting op Drinkwater). Bronwater kost in de winkel ca. €1,50 per liter (exclusief statiegeld voor de fles, inclusief €0,14 BTW). Een liter bronwater uit de winkel is per liter ruim 1.100x duurder dan een liter drinkwater!
Een gemiddeld huishouden geeft per dag €0,55 uit aan drinkwater (excl. vastrecht). Daarvan wordt 2% gebruikt voor directe consumptie. De rest wordt relatief laagwaardig toegepast, terwijl het kwalitatief vergelijkbaar is met bronwater. Toch vindt bijna iedereen dat de normaalste zaak van de wereld. De prijs voor drinkwater uit de kraan is nog steeds spotgoedkoop.
ons kenmerk: pagina:
02430000205920 / 02430000724667 3 van 8
Een huishoudwater installatie heeft ook een prijs De materiaalkosten voor een huishoudwater installatie (inclusief buffer, filters, leidingwerk en pomp) voor een gemiddelde tussenwoning liggen tussen 3.500 en 5.500 euro. Daar komt nog 850 a 2.100 euro bij aan transport en installatiekosten (nieuwbouw versus bestaand). Dus voor de totale investering gaat het ruwweg om €5.850 +/- 30% per woning. En zo’n installatie vergt ook regelmatig onderhoud. Met de huidige prijzen voor drinkwater is de terugverdientijd van dergelijke investeringen ca. 50 jaar.
Financiële prikkels Vanuit het principe “de gebruiker/vervuiler” betaalt is de prijs voor leiddingwater duidelijk nog niet hoog genoeg om als een gedragsprikkel te werken. Dit is één van de factoren die een rol speelt bij de antwoorden op de andere vragen.
Gemeenten gaan overigens niet over de prijs van drinkwater. En waterleidingmaatschappijen mogen op grond van de Drinkwaterwet alleen een kostendekkend tarief in rekening brengen (plus ruim 30% belasting vanuit het Rijk).
Een gemeente kan wel indirect een prijsprikkel inbouwen door bijvoorbeeld het tarief voor de rioolen waterzorgheffing te verhogen gekoppeld aan het drinkwaterverbruik en te verlagen gekoppeld aan de hoeveelheid regenwater dat op eigen terrein verwerkt wordt. Door gebufferd huishoudwater in de woning/bedrijfspand nuttig toe te passen -in plaats van de laagwaardige toepassing van drinkwater- snijdt dat mes aan 2 kanten (verdubbelaar).
Hoe anticipeert gemeente Harderwijk hierop?
Gemeente Harderwijk anticipeert hier op verschillende manieren op:
• Structureel overleg over Water en Klimaatadaptatie met Provincie Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe, Vitens en gemeenten op de Noord-Veluwe;
• Sinds 2022 subsidie voor inwoners en ondernemers om voorzieningen te realiseren om regenwater te bufferen voor nuttig gebruik inpandig (vergoeding van 50% van de kosten tot een maximum van €2.500 per pand);
• Bij grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen dagen we de markt uit om in te schrijven met drinkwater besparende maatregelen bij nieuwbouwwoningen (zoals in Waterfront);
• Bij de regionale klimaattop december 2024 heeft gemeente Harderwijk een aantal acties onderschreven waaronder Bouwtafel Waterzuinige Wijken en Waterzuinige Industrie;
• Onderzoek naar differentiatie tarief riool- en waterzorgheffing.
ons kenmerk: pagina:
02430000205920 / 02430000724667 4 van 8
Vraag 2:
Hoe kijkt u naar hoe de vraag naar drinkwater voor industrieel en particulier gebruik, anders dan om te gebruiken voor menselijke consumptie, in conflict is met de noodzakelijke maatregelen die genomen moeten worden om zuiniger met drinkwater om te gaan? Niet alleen praktisch en financieel, maar bovendien op het vlak van verbetering van ons klimaat en klimaatadaptatie?
Antwoord 2:
Veluws drinkwater=grondwater=regenwater Op de Veluwe wordt het drinkwater gemaakt vanuit grondwater dat onder het Veluwemassief in de bodem ligt opgeslagen. Deze zoetwaterbel wordt jaar-in-jaar-uit aangevuld met regenwater dat langzaam de bodem in sijpelt.…
Bron: raadsinformatie van de gemeente Harderwijk (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.