2024-09-23 Schriftelijke vragen Ronde van Houten de participatie vindt (waarschijnlijk) plaats op basis van verkeerde benchmarks GL

Vraag 1

Het is evident dat participatie plaats moet vinden op basis vanuit juiste en correcte informatie vanuit het College. Burgers reageren namelijk vanuit een lager kennisniveau op hetgeen hen een reactie wordt gevraagd; wat aan de voorkant van een proces inhoudelijk wordt aangeboden zal ook in de resultaten zichtbaar zijn. Deelt het College de mening van GroenLinks dat participatie altijd plaats moet vinden op basis van (voor de raad en burger) controleerbare, juiste en relevante informatie?

Antwoord van het college

2. De feiten die tot nu toe bekend zijn, zijn als volgt:

a. In de eerste stap van de Ronde van Houten (genaamd “Thema’s en bouwstenen verzamelen”) zijn in maart 2024 online vragenlijsten geweest en zijn er op 21 maart 2024 straatgesprekken geweest. Deze werden niet gedaan op basis van inhoudelijke input van de gemeente. De resultaten hiervan waren als volgt (bron: participatielogboek)

1 Het logboek is hier te vinden: https://houtenpraatmee.nl/nl-NL/projects/participatielogboek. Het is

sinds juli 2024 helaas nog niet geüpdatet.

b. In de tweede stap van de Ronde van Houten (genaamd “Nader in gesprek”) is in mei 2024 een gesprek geweest met de Kopgroep, zijn nieuwe straatgesprekken en online vragenlijsten geweest en is een stakeholdersgesprek geweest. Dit werd gedaan op basis van informatie die vanuit de gemeente werd verstrekt. Deze benchmarks in deze gepresenteerde informatie zijn gebaseerd op het rapport2 dat Berenschot heeft gemaakt voor de bepaling van het aantal ambtenaren dat in Houten nodig is. Daarbij is Houten vergeleken met een aantal referentiegemeenten. Het volgende is daarbij aan de Kopgroep gepresenteerd, waarbij opvalt dat het college voor de thema’s sport, kunst & cultuur, duurzaamheid & energie en onze leefomgeving Houten vergelijkt met andere gemeenten (die qua inwoneraantal en voorzieningenniveau vaak niet lijken op Houten), maar niet bij elk thema dezelfde vergelijkingsgemeente hanteert. Ook opvallend is dat kunst & cultuur (wat eigenlijk gepresenteerd had moeten worden als kunst, cultuur en erfgoed, iets wat mogelijk een andere beeldvorming had gegeven) als relatief duur worden gepresenteerd terwijl deze significant minder3 krijgen dan aan Houten vergelijkbare gemeenten en dat sport en duurzaamheid als gemiddeld staan terwijl Houten royaal is voor sport4 en zuinig is op duurzaamheid5. 2 Zoals genoemd in de RIB hierover: https://portal.ibabs.eu/ListEntry/View/25742a15-669c-487b-9980-

08da4b9910ee?returnUrl=%2FListReport%2FView%2F74f1adda-62e0-4526-8f7d-59c30e3e11d5. Het onderliggende rapport van bureau Berenschot is ten tijde van het schrijven van dit document nog niet aan de raad overhandigd ondanks een verzoek hiertoe. 3 Zie de schriftelijke vragen van GroenLinks hierover: https://portal.ibabs.eu/Document/ListEntry/d7731cf8-f977-48b7-9074-bb5c7c72bfea/fcda2055-97ca4f02-baea-5da4401c5f04 4 Zie https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/sport-en-cultuur. Helaas is een exacte link niet te kopiëren vanaf deze website, maar er wordt aangegeven dat Houten 249 euro per inwoner uitgeeft aan sport en voor soortgelijke gemeenten (type H) 238 euro geldt. 5 De gemeente Houten geeft relatief minder uit aan duurzaamheid dan het landelijk gemiddelde. Het duurzaamheidsbeleid wordt de financiering voornamelijk ondersteund door landelijke subsidies en

c. Uit de tweede stap van de Ronde van Houten kwam de volgende conclusie (bron: participatielogboek) welke – zoals te verwachten was - grotendeels overeenkomt met de inputinformatie die vanuit de gemeente is gegeven

Opvallend hier is dat de uitkomst grotendeels overeenkomt met hetgeen door de gemeente als basisinput is gegeven. Ook opvallend is dat de uitkomsten van de 1e ronde van de Ronde van Houten afwijken van de uitkomsten van de 2e ronde.

d. De derde stap van de Ronde van Houten is een tussentijdse presentatie aan de Kopgroep en de gemeenteraad. De raadsinformatiebrief hierover is op 18-092024 gepubliceerd6. De uitkomsten hiervan komen grotendeels overeen met die van de 2e stap in de Ronde van Houten (en niet de 1e stap), namelijk dat burgers hebben aangegeven beperkt te willen bezuinigen op zorg, veiligheid en sport en wel op de gemeente (ambtelijk apparaat), onze leefomgeving & kunst en cultuur

 Vraag aan het college: klopt bovenstaand feitenrelaas?

3. Hoe kan het dat het college kiest voor het gebruik van een niet-openbaar rapport van Berenschot dat als doel had een formatie advies te geven terwijl het college voor een goede participatie over bezuinigingen richting inwoners openbare en relevante informatie zou moeten gebruiken?

4. Het college heeft als input voor de Ronde van Houten referentiegemeenten zoals Altena, Lansingerland, Vijfherenlanden en Raalte. Bestudering van deze gemeenten leert dat -

-

-

-

Raalte heeft 38.000 inwoners, meerdere kernen, voornamelijk vrijstaande huizen en is grotendeels vergrijsd. Het heeft een sportraad en veel sportfaciliteiten en het cultureel leven is uitgebreider dan Houten: een theater, gemeentelijke festivals, een bibliotheek en meerdere muziekscholen. Raalte staat bij cultuur niet als referentiegemeente Lansingerland is een kleine-kernendorp met 68.000 inwoners en veel nieuwbouwhuizen.

Lansingerland geeft aan sport 1/3 minder uit dan vergelijkbare gemeenten (bron: waarstaatjegemeente.nl) maar heeft de integratie tussen sport en gezondheid al gemaakt (programma “Lansingerland Beweegt!), voor cultuur is het aanbod kleiner dan Houten: de gemeente heeft dependances van de bibliotheek van Oosterhout, geen cultuurhuis en een klein particulier theater Vijfherenlanden is een recent gefuseerde gemeente met meerdere kernen en heeft 59.000 inwoners in een opbouw die gemiddeld is aan Nederland. Het sportaanbod is dat vergelijkbaar aan Houten hoewel iedere voormalige gemeente nog de sportvoorzieningen van voor de fusie (2019) heeft. Zo zijn er (nog) drie gemeentelijke zwembaden. Dit geldt niet voor cultuur: er is een theater met 20 voorstellingen per jaar, geen gesubsidieerde muziekschool en enkele kleine dependances van bibliotheken.

Altena is een kleine-kernendorp met 58.000 inwoners. De bevolking is sterk vergrijsd, het aantal jongeren is er klein. Het sportaanbod is ruim groter dan Houten: er zijn meerdere zwembaden, elk dorp heeft een sporthal, er is een Sportraad en een geïntegreerd sportakkoord, Het aanbod cultuur is veel kleiner dan Houten: er is een theater met 40 stoelen, dependances van een regiobibliotheek, geen door de gemeente gesubsidieerde muziekschool. Uitvoeringen vinden er doorgaans plaats in dorpshuizen.

a. Waarom heeft het College gekozen om als input aan de burger gemeenten die niet lijken op Houten te gebruiken als referentiegemeenten? Belangrijker nog is de vraag waarom bij verschillende onderdelen verschillende gemeenten? Is het college het met GroenLinks eens dat als bij iedere categorie dezelfde (op Houten lijkende) gemeenten waren gebruikt het aan de burger gepresenteerde beeld anders zou zijn geweest?

b. Logischer was geweest om gemeenten te gebruiken die, net zoals Houten, aan de rand liggen van een grote stad en die ervoor kiezen om zelf een volledig pakket aan voorzieningen te hebben. Als voorbeeld ter onderbouwing van deze vraag: uit de jaarrekeningen 2022 van verschillende gemeenten die even groot zijn als Houten en een eenzelfde voorzieningenniveau zijn de cijfers voor sport en cultuur onder elkaar gezet. Het beeld dat hieruit komt is significant anders dan het college aan de burger heeft gepresenteerd, namelijk dat Houten gemiddeld is voor sport en laag zit op cultuur.

regelingen. De gemeente biedt zelf geen specifieke subsidies voor (woning)verduurzaming, terwijl dit in andere gemeenten vaak wel het geval is. Houten richt zich wel op projecten zoals het verbeteren van energiebesparing en het ondersteunen van inwoners via programma’s zoals voorlichting via de Energietafel en het programma U-thuis 6 Zie https://portal.ibabs.eu/ListEntry/View/8708b76f-bcf8-4174-87405b97de70605d?returnUrl=%2FListReport%2FView%2F74f1adda-62e0-4526-8f7d-59c30e3e11d5 voor de raadsinformatiebrief.

 Is het college het met ondergetekende eens dat dit beeld een getrouwer beeld geeft dan nu in de Ronde van Houten is gedaan?

c. De cijfers die in de Ronde van Houten gepresenteerd zijn, zijn niet te reproduceren ondanks vele pogingen daartoe. Als de jaarrekening 2022 van de gemeente Houten wordt gelegd naast hetgeen de gemeente presenteert in de Ronde van Houten dan geldt;

- Voor sport wordt in de Ronde van Houten 75 euro per inwoner gepresenteerd, maar uit de jaarrekening 2022 blijkt het 84 euro per inwoner te zijn7

- Voor kunst, cultuur en erfgoed wordt in de Ronde van Houten 95 euro per inwoner gepresenteerd, maar uit de jaarrekening 2022 blijkt het 83 euro te zijn8. Een ambtenaar meldde hierover dat door Coronasteungelden zou komen, maar dat verklaart slechts een beperkt deel van het verschil: deze incidentele gelden waren ongeveer € 200.000.9.

Cijfers moeten reproduceerbaar zijn. Om haar controlerende taak naar behoren te kunnen uitvoeren ontvangt GroenLinks graag een door openbare bronnen financieel onderbouwde en financieel sluitende verklaring van de verschillen tussen wat aan de burger is gepresenteerd tijdens de Ronde van Houten en uit de jaarrekeningen blijkt. Een uitdraai uit de financiële administratie 2022 van deze begrotingsposten zou daarbij ondersteunend zijn.

d. Waarom heeft het college ervoor gekozen om in de presentatie aan de burger incidentele (corona)gelden en structurele gelden op één hoop te gooien, terwijl niet duidelijk en herleidbaar is of de referentiegemeenten hetzelfde hebben gedaan?

Als het aan de burger gepresenteerde overzicht gecorrigeerd wordt met incidentele (corona)gelden, hoe wordt het overzicht dan? Is het gepresenteerde beeld dan nog hetzelfde?

5. De tussentijdse uitkomsten van de Ronde van Houten zoals verwoordt in de raadsinformatiebrief met daarin het bezuinigingsvoorstel10 komen grotendeels neer op de resultaten van stap 2 (mei 2024) en nauwelijks stap 1 (maart 2024) die qua uitkomsten van elkaar verschilden. De logica hierin is niet controleren: als de conclusies in een tabel worden gezet leidt dit tot andere resultaten dan het college nu presenteert.

Taakgebied Gemeente Recreatrie en toerisme Duurzaamheid en energie Onze leefomgeving Sport Veiligheid Kunst en cultuur Zorg

RvH Stap 1 2,91 Hoog 2,95 Hoog 3,85 Middel 4,21 Middel 4,86 Middel 5,46 Laag 5,54 Laag 6,21 Laag

RvH Stap 2 Laag Middel Middel Middel Laag Middel Hoog Laag

Gemiddeld stap 1 en 2 Conclusie gemeente Wijkt af?

Middel Groot Ja Bovengemiddeld Staat niet genoemd ??

Middel Gemiddeld Nee Middel Groot Ja Benedengemiddeld Klein Benedengemiddeld Klein Middel Groot Ja Laag Klein Nee

a. Hoe kan het dat het college voor in de tabel hierboven genoemde taakgebieden zonder navolgbare onderbouwing zaken voorstelt die afwijken van wat inwoners in participatie rondes 1 en 2 hebben aangegeven, terwijl het college vooraf heeft aangegeven deze participatie leidend te laten zijn in haar voorstellen?

b. Kan het college controleerbaar en navolgbaar inzichtelijk maken welke (denk)stappen er zijn gezet en waarom de conclusies in stap drie voor de velden gemeente, recreatie en toerisme, onze leefomgeving en kunst en cultuur niet

7 Netto komt dit neer op € 540.000 dat van het budget voor sport afgehaald is 8 Netto komt dit neer op € 985.000 dat aan het budget voor kunst, cultuur en erfgoed is toegevoegd 9 Bron: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2023/06/15/evaluatie-

coronasteun-cultuursector-een-synthesestudie/evaluatie-coronasteun-cultuursector-eensynthesestudie.pdf&ved=2ahUKEwiV-JCPjc-IAxVv9gIHHbKmG0QFnoECCgQAQ&usg=AOvVaw2X9f7uawbyeBdWVVUgIF7P, pagina 208 10 Zie https://portal.ibabs.eu/Document/ListEntry/8708b76f-bcf8-4174-8740-5b97de70605d/a59ba568b94e-4420-8996-aaa2d940037d

 overeen lijken te komen met hetgeen in stap 1 en 2 van de Ronde van Houten is opgehaald?

c. Waarom is in de tussenpresentatie van de Ronde van Houten (stap 3) het taakgebied Recreatie en toerisme niet meer vermeld?

6. Wetenschappelijk onderzoek11 heeft aangetoond dat participatie plaats moet vinden met een niet te kleine groep inwoners (wat in Houten goed is gedaan dus) en op basis van een basaal kennisniveau. Cruciaal is dan wel dat de kennis die aan de inwoners aangereikt wordt klopt. Het komt weinig voor dat burgers op grote algemene thema’s contrair gaan op hetgeen hen is aangeboden als startkennis. Nu is in de Ronde van Houten gebeurd wat derhalve te verwachten was: dat wat als duur werd gepresenteerd werd als voorkeursbezuinigingspost gekozen en dat wat minder met geld bedeeld leek niet. Is het College het met GroenLinks eens dat de resultaten van de Ronde van Houten minder betrouwbaar zijn nu blijkt dat de burgers hebben gereageerd op verkeerde informatie (NB: dit is van toepassing op de tweede stap van de Ronde van Houten, niet de eerste stap)

7. Ondergetekende heeft begrepen dat ook de Kopgroep van de Ronde van Houten veel inhoudelijke vragen heeft over het proces en de informatie die vanuit de gemeente komt. Kan als bijlage bij de beantwoording van deze schriftelijke vragen de verslagen van de bijeenkomsten van deze Kopgroep worden gevoegd?

8. Met de presentatie van de tussentijdse resultaten van de Ronde van Houten (stap 3 van 5) is door het college al grotendeels voorgesorteerd op bezuinigingen die verwerkt gaan worden in de begroting 2026.

a. Gezien de fouten die er in de informatievoorziening zijn gemaakt waardoor de participatie uitkomsten minder betrouwbaar zijn geworden, is het college bereid om het proces Ronde van Houten per direct te pauzeren, de fouten te herstellen en daarna het proces verder te laten lopen?

b. Indien niet, hoeveel ruimte is er in het lopende proces van de Ronde van Houten om de informatievoorziening aan inwoners te corrigeren en aanvullende participatie uit te voeren, hoeveel tijd is hiervoor nodig en in welke mate vindt het college dit noodzakelijk (zodat dit niet leidt tot een verlaging van het vertrouwen van burgers in de overheid)?

9. In de context van niet-controleerbare, onjuiste informatie en tussentijdse conclusies die niet geheel overeenkomen met wat uit de samenleving is opgehaald, kan een wantrouwende burger concluderen dat het college de Ronde van Houten heeft gemanoeuvreerd naar een voor hen politiek wenselijke conclusie en dat het dus schijnparticipatie is geweest. Alles overziend is de Ronde van Houten nu een niet goed verlopen, rommelig proces geworden (voor volksvertegenwoordigers niet controleerbaar, burgers hebben nu verkeerde beelden van de gemeente gekregen), ondanks dat het in de presentatie naar buiten toe strak en glad over komt. Hoe reflecteert het college over de (vele) ruis die is ontstaan in dit voor inwoners zeer impactvolle traject waar de raad niet zijn controlerende rol heeft kunnen spelen, terwijl juist voor dit college goede participatie een kernbelofte aan haar inwoners is?

Toelichting:

Voor GroenLinks is participeren met de burger over belangrijke onderwerpen erg belangrijk.

Het moet dan wel plaatsvinden op basis van de juiste feiten en op neutrale basis. Zoals het er nu op lijkt is dit in de Ronde van Houten niet gebeurd: de sector sport is als te goedkoop gepresenteerd en de kunst- en cultuursector als te duur waarbij verkeerde 11 Onder andere van Movisie: https://www.movisie.nl/sites/default/files/2020-07/Burgerparticipatie-in-

onderzoek-Van-respondent-tot-medeonderzoeker.pdf

 referentiegemeenten zijn gebruikt die ook nog selectief zijn gepresenteerd. Daardoor stond er een totaaloverzicht dat niet klopte: cultuur stond als duurste post en de overige als gemiddeld. Het is daarom niet verwonderlijk dat burgers (die minder goed in de financiën van de gemeenten zijn ingevoerd) aangeven te willen bezuinigen op de categorie die als duurste wordt aangegeven. Dit blijkt uit de tussenrapportage en is nu ook vastgelegd in het eerste concept-bezuinigingsvoorstel dat verder de participatie in gaat.

GroenLinks is van mening dat als participatie plaats heeft gevonden op basis van verkeerde (start)informatie en uitgangspunten, dit gecorrigeerd moet worden – hoe pijnlijk en lastig dat misschien ook is. Daarom vraagt GroenLinks de gemeente om deze vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden, enkele dagen vóór de collegebijpraatavond van 08-10-2024 over de Ronde van Houten zodat het gesprek daar plaatsvindt op een manier die correct is.

David Jimmink GroenLinks Houten