Digitale autonomie
Een raadslid stelde op 5 februari 2026 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Houten.
Brief van het college
Deze brief is niet in losse vragen en antwoorden uit te lezen. Hieronder staat de tekst; het origineel staat via de link.
Gemeente Houten Onderdoor 25 Postbus 30, 3990 DA Houten Telefoon 030 639 26 11 Fax 030 639 28 99 E-mail: [email protected] Internet: www.houten.nl
Aan raadsleden David Jimmink en Marije de Vries (GroenLinks en D66) i.a.a. de leden van de raad en de commissieleden
Datum
Uw kenmerk
6 maart 2026
Uw brief van
Ons kenmerk
Bijlagen
24 februari 2026
904063
geen
Onderwerp
Beantwoording schriftelijke vragen over digitale autonomie en onafhankelijk zijn van Amerikaanse techbedrijven
Geachte raadsleden Jimmink en de Vries Op 5 februari 2026 heeft u ons schriftelijke vragen gesteld op grond van artikel 36 van het Reglement van Orde (RvO) over digitale autonomie en onafhankelijk zijn van Amerikaanse techbedrijven.
Vraag 1: Wat was de precieze doelstelling van de gemeente in 2022 om “zoveel mogelijk te gaan werken in de cloud”?
• Wat werd er bedoeld met “zoveel mogelijk” ?
• Welke definitie hanteert de gemeente voor “cloud” (public, private, hybride, community cloud)?
• Welke specifieke cloud modellen (IaaS, PaaS, SaaS) en diensten (bijv. Azure VM’s, AWS S3, Google Workspace, Microsoft 365, Oracle DBs) vallen hieronder?
• Wordt er nu al gebruik gemaakt van techservices of bedrijven die gevestigd zijn binnen de EU/EER op dit gebied?
• Welke niet-financiële overwegingen (zoals publieke waarden, autonomie, privacy van inwoners) zijn expliciet meegewogen in de kosten-batenafweging?
• Acht het college deze afweging nog actueel, gezien veranderde geopolitieke en juridische omstandigheden sinds 2022 Antwoord:
Zoveel mogelijk betekent dat nieuwe applicaties indien mogelijk als Saas applicaties worden afgenomen. In de praktijk komen er verschillende vormen van cloud voor (public, hybride etc), dus cloud wordt breed gedefinieerd. Ook de modellen en diensten worden breed afgenomen waarbij Saas het meeste voorkomt bij de modellen en Microsoft bij de diensten. Houten maakt gebruik van veel applicaties en een groot deel daarvan draait bij bedrijven binnen Nederland en de EU. Bij nieuwe aanschaf wordt altijd gekeken naar de prijs, maar dat is slechts een onderdeel van scoring. Ook functionele en niet-functionele eisen worden meegenomen en bij die laatste worden zaken als privacy en data-scheiding meegenomen.
Het college acht deze afweging nog actueel waarbij de veranderende omstandigheden wel nopen tot extra aandacht en alertheid op dit vlak. Houten volgt als middelgrote gemeente de lijn van de VNG.
Bij beantwoording datum en kenmerk vermelden.
*792958* 792958
Vraag 2: Zijn er schriftelijke afspraken dat alle data en datastromen uitsluitend binnen de Europese Unie/EER worden opgeslagen en verwerkt?
• Wordt er gebruik gemaakt van EU-modelclausules, Binding Corporate Rules (BCR’s) of andere juridische instrumenten voor datatransfers?
• Acht het college het politiek wenselijk dat gemeentelijke data uitsluitend binnen de EU/EER worden opgeslagen en verwerkt?
• Indien hiervan wordt afgeweken: welke belangen wegen voor het college zwaarder dan datasoevereiniteit?
• Is de gemeente uitgegaan van uitsluitend datalocatie (EU/EER) of ook van zeggenschap/jurisdictie (bijv. moederbedrijf onder niet-EU recht) bij de risicoafweging?
Antwoord:
Bij aanbestedingen wordt wel meegenomen dat de data in de EU/EER moet worden opgeslagen.
Het kan voorkomen dat een bedrijf bepaalde gegevens opslaat in locaties buiten de EER. De gemeente beoordeelt in zulke gevallen om welke gegevens het gaat en welke juridische maatregelen (bijv. standard contractual clauses) dit bedrijf neemt om de gegevens te beschermen.
Helaas wil dat in geval van Amerikaanse leveranciers niet zeggen dat daarmee de data niet kan worden opgevraagd door de Amerikaanse overheid. De gemeente kijkt bij de risicoafweging naar datalocatie, jurisdictie, maar ook naar de gevoeligheid van de data.
Het college acht het zeker wenselijk dat data uitsluitend binnen de EU/EER wordt opgeslagen, dat is ook in lijn met het huidige beleid.
Vraag 3: Welke specifieke data en informatie staan opgeslagen bij of zijn toegankelijk voor nietEuropese techbedrijven?
• Acht het college het acceptabel dat medewerkers van externe, niet-Europese partijen potentieel toegang hebben tot gevoelige gemeentelijke data?
• Welke publieke waarborgen zijn hierbij doorslaggevend geacht?
Antwoord:
Het is niet generiek te zeggen voor welke specifieke data en informatie dit geldt. Een bepaalde set aan data rondom zaken als burgerzaken, personeelszaken, vergunningverlening staat bij Nederlandse organisaties met Nederlandse eigenaren. Andere zaken staan bij Europese bedrijven waarbij onderliggend mogelijk wel gebruik wordt gemaakt van Amerikaanse cloud-omgevingen. Tot slot is er nog data die staat opgeslagen bij Amerikaanse organisaties met Amerikaanse cloud-omgevingen waarbij de data wel in Europa staat. Er wordt gewerkt aan het meer inzichtelijk maken van alle informatiestromen binnen de gemeente, maar dat is nog een complex en lang traject.
Het college acht het an sich niet acceptabel dat medewerkers van externe, niet-Europese partijen potentieel toegang hebben tot gevoelige gemeentelijke data, maar kan dit als middelgrote gemeente ook niet snel veranderen. Houten volgt hierin de lijn van de VNG.
Vraag 4: Wat zijn de belangrijkste risico’s van de huidige afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven, met name op het gebied van:
• Continuïteit onder andere de mogelijkheid van het stopzetten van diensten of blokkeren van toegang tot data door een buitenlandse (niet Europese) overheid of entiteit.
• Risico op ongeautoriseerde toegang door derde landen tot gevoelige gegevens (bijv.
BRP-gerelateerde gegevens, Wmo/Jeugd, handhaving, bezwaar/beroep, meldingen openbare orde), inclusief profiling of doelgerichte bevraging
• Kosten, en dan specifiek vendor lock-in, prijsstijgingen, verborgen kosten
• Compliance (oa. AVG, Wet digitale overheid, Archiefwet)
• Welke principes hanteert het college bij leverancierskeuze (bijv. minimale afhankelijkheid, data-toegang, exitbaarheid, open standaarden)? En hoe worden deze principes geborgd (beleid, toetsingskader, besluitvormingsmoment)?
Bij beantwoording datum en kenmerk vermelden.
Pagina 2 van 5
• Zijn er noodvoorzieningen, exit-strategieën of migratieplannen naar andere leveranciers?
Indien mogelijk ontvangen we de beschikbare plannen met een kosten inschatting en tijdslijn
• Worden in contracten eisen opgenomen over dataportabiliteit, open formaten, maximale migratietermijn, escrow/continuïteitsvoorzieningen, en periodieke ‘exit test’? Is het college bereid om exit-strategieën als randvoorwaarde te stellen bij toekomstige contracten?
Antwoord:
Dit risico is aanzienlijk bij Amerikaanse leveranciers en bij Europese leveranciers die gebruikmaken van Amerikaanse cloudomgevingen. Data rond burgerzaken en WMO staan wel bij volledig Nederlandse organisaties. Alle leveranciers aan de gemeente Houten moeten voldoen aan voorwaarden zoals de Gibit. Hierin worden zaken geregeld rondom prijsstijgingen, exits etc.
Daarnaast heeft Houten nog eigen voorwaarden rondom cloudgebruik en architectuurprincipes gebaseerd op Common Ground principes. Deze gelden voor alle aanbiedende leveranciers, los van hun herkomst. De gemeente hanteert ook een checklist voor informatiebeveiliging en privacy waarop leveranciers worden beoordeeld. Hier komen ook zaken in terug zoals locatie van dataopslag, data toegang, data portabiliteit, afhankelijkheid van Amerikaanse cloudaanbieder, waarborgen voor AI, etc.
Vraag 5: Zijn de huidige leveranciers gevraagd om te onderzoeken of de ICT-behoeften van de gemeente vervuld kunnen worden door Europese techbedrijven (bijv. OVHcloud, T-Systems, Sopra Steria, Nextcloud, OpenStack)?
• Zo ja, wat waren de uitkomsten van dit onderzoek (bijv. haalbaarheid, kosten, risico’s)?Zo nee, waarom niet en wanneer wordt dit alsnog onderzocht?
Antwoord:
Dat is deels gebeurd, maar gezien de grote hoeveelheid leveranciers nog niet volledig. Dit vergt erg veel werk. Veel leveranciers zijn hier wel mee bezig, maar de verwachting is dat het nog vele jaren kan duren voordat dit is geregeld. In de praktijk geldt ook dat er maar een heel beperkt aantal leveranciers actief is op de gemeentelijke markt. Houten volgt verder zo veel mogelijk de VNG op dit vlak.
Vraag 6: In hoeverre is er ruimte in de huidige aanbestedingen en samenwerkingen om Europese alternatieven te betrekken?
• Zijn Europese leveranciers actief uitgenodigd om te offeren bij recente aanbestedingen?
• Zijn er specifieke eisen op het gebied van datasoevereiniteit en Europese hosting opgenomen in aanbestedingsdocumenten?
• In hoeverre zijn de huidige leveranciers bereid mee te werken om de ICT behoeftes van de gemeente Houten te laten vervullen door bedrijven binnen de EU/EER?
• Is het college bereid digitale autonomie expliciet als beleidsdoel op te nemen in toekomstige aanbestedingen? Op welke wijze kan de raad hierop kaderstellend sturen?
Antwoord:
De gemeente Houten is gebonden aan Europese wetgeving rondom aanbestedingen.…
Bekijk de brief: Beantwoording schriftelijke vragen over Digitale autonomie
Bron: raadsinformatie van de gemeente Houten (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.