de staat en bescherming van monumenten in Ede - 2025-28 (V3-PL)
Een raadslid stelde op 15 april 2025 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Ede (5 vragen).
In het kort
5 vragen en wat het college antwoordt
- In hoeverre heeft het college inzicht in welke rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten zich in matige of slechte staat bevinden? → Ons college heeft redelijk inzicht in de bouwtechnische staat van monumenten binnen de gemeente.
- Is het college van mening dat de staat van de rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten in Ede voldoende is? → Ja, voor zover bekend wel.
- Hoe beoordeelt het college de samenwerking met de Rijksoverheid en de provincie Gelderland in de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de bescherming van monumenten? → De samenwerking met de Rijksoverheid en de provincie Gelderland is over het algemeen goed.
- Welke uitdagingen ziet het college momenteel bij de handhaving en het toezicht op de monumentenbeschermingsregels binnen de gemeente Ede? → De handhaving en het toezicht op monumentenbeschermingsregels binnen de gemeente Ede liggen primair bij Omgevingsdienst de Vallei (OddV).
- In hoeverre is er een verschil in handhaving en toezicht tussen monumenten in eigendom van de gemeente enerzijds, en die in handen van particulieren of bedrijven… → Geen verschil.
Overgenomen uit de brief van het college; hieronder staan de volledige vragen en antwoorden.
Aanleiding
Beantwoording raadsvragen
2025/28
Schriftelijke vragen zoals omschreven in artikel 43 van het Reglement van Orde van de gemeenteraad van Ede.
Datum:
19 maart 2025
Onderwerp:
De staat en bescherming van monumenten in Ede
Indiener:
Monique Emmen-Boogert - CDA
Inleiding:
Afgelopen zondag 16 maart werd Valkenburg opgeschrikt door de instorting van de beeldbepalende Wilhelminatoren.1 De oorzaak van de instorting wordt momenteel nader onderzocht door de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Wel is al bekend dat dit rijksmonument toe was aan een opknapbeurt vanwege betonrot.2 De burgemeester van Valkenburg riep naar aanleiding van dit incident op tot meer aandacht voor de staat van (rijks)monumenten.3 Uit onderzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is bovendien vorig jaar gebleken dat het nog niet goed gesteld is met de kwaliteit van rijksmonumenten.4 Van de rijksmonumenten die geen woonfunctie hebben, verkeert 14,6% in matige of slechte staat.
Ede telt momenteel 223 rijksmonumenten en ruim 350 gemeentelijke monumenten.5 De verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van monumenten is complex, doordat meerdere overheden erbij betrokken zijn. Bovendien zijn monumenten vaak in eigendom van verschillende particulieren of bedrijven, die daarbij een instandhoudingsverplichting hebben. Dat maakt zowel de financiering als het toezicht op de instandhouding lastig.6 Het CDA Ede maakt zich naar aanleiding van het bovenstaande zorgen over de staat van monumenten in de gemeente Ede. In een fatsoenlijke en verantwoordelijke samenleving vindt het CDA het namelijk erg belangrijk om onze Edese geschiedenis, tradities en cultuur te bewaren en door te geven. Niet alleen voor de huidige generaties, maar juist ook voor de toekomstige generaties. Daarvoor is het onderhouden van én toezien op de kwaliteit van monumenten volgens onze fractie noodzakelijk.
Daarom heeft het CDA de volgende vragen over het monumentenbeheer in Ede aan het college:
Vragen en beantwoording door het college van burgemeester en wethouders d.d. 15 april 2025
Vragen en antwoorden
Vraag 1
In hoeverre heeft het college inzicht in welke rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten zich in matige of slechte staat bevinden? Indien dit inzicht er is: om welke monumenten gaat het dan? Indien niet: waarom wordt dit niet in kaart gebracht, en is het college bereid om dit alsnog te doen?
Antwoord van het college
Ons college heeft redelijk inzicht in de bouwtechnische staat van monumenten binnen de gemeente.
Monumenten in matige of slechte staat zijn meestal niet-woonhuismonumenten, zoals de Kazernegebouwen 2, 3 en 5 op Elias Beeckman (RM - Ede), de Muur van Mussert (RM - Lunteren), enkele voormalige militaire gebouwen op de Fliegerhorst Kop van Deelen (RM) en enige agrarische gebouwen op boerenerven.
Restauratie- en herbestemmingsplannen voor de kazernegebouwen zijn echter gestart. Voor gedegen inzicht in de bouwtechnische toestand van een monument zijn regelmatige inspecties nodig. Grondige inspecties vereisen ‘destructief onderzoek’, waarbij ook verborgen gebreken worden opgespoord. Dit is in de praktijk echter moeilijk haalbaar, waardoor volledige inzage in de bouwtechnische toestand van elk beschermd 1
‘Wilhelminatoren in Valkenburg ingestort, honden slaan aan tijdens zoektocht’, NOS 16 maart 2025. ‘Wilhelminatoren in Valkenburg moest opgeknapt worden wegens betonrot’, NOS 17 maart 2025. 3 K. Slob, ‘Hoge kosten onderhoud rijksmonumenten staan vaak niet in verhouding met inkomsten: 'Overheid moet verantwoordelijkheid nemen’, EenVandaag 17 maart 2025. 4 HylkemaErfgoed & Fenicks, Onderzoek restauratieopgave niet-woonhuis-rijksmonumenten (in opdracht van Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap), 2024. 5 Zie Rijksmonumentenregister, via https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumentenregister?f%5B0%5D=gemeente%3AEde 6 H. Dijkstra, ‘Veel rijksmonumenten in slechte staat, maar geen extra budget voor renovatie’, NOS 6 januari 2025. 2
1
monument vrijwel onmogelijk is.
Vraag 2
Is het college van mening dat de staat van de rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten in Ede voldoende is? Zo nee, welke inzet acht het college nodig om de kwaliteit te verbeteren?
Antwoord van het college
Ja, voor zover bekend wel. De bouwtechnische toestand van een monument is echter geen statisch gegeven.
Daarom is het van belang om gerestaureerde en/of in redelijke staat van onderhoud gebrachte monumenten op peil te houden. Omdat een eigenaar altijd in eerste instantie verantwoordelijk is voor het monument, bestaan hiervoor verschillende stimuleringsregelingen.
Op basis van de Subsidieregeling instandhouding erfgoed Ede vergoeden wij aan eigenaren onder andere inspectie-abonnementen en periodieke bouwtechnische inspecties, zoals door de Monumentenwacht Gelderland.
Vraag 3
Hoe beoordeelt het college de samenwerking met de Rijksoverheid en de provincie Gelderland in de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de bescherming van monumenten? Kan het college daarbij ingaan op eventuele rolonduidelijkheden en/of knelpunten rondom financiering?
Antwoord van het college
De samenwerking met de Rijksoverheid en de provincie Gelderland is over het algemeen goed. De Rijksoverheid is verantwoordelijk voor de aanwijzing van rijksmonumenten, advisering en subsidies, terwijl de provincie toezicht houdt op gemeentelijke taken, adviseert en co-financiering biedt. Gemeenten wijzen gemeentelijke monumenten aan en verzorgen vergunningverlening, toezicht en handhaving. Er zijn echter op alle overheidsniveaus knelpunten rondom financiering voor instandhoudingsregelingen, onder andere omdat middelen onvoldoende zijn meegegroeid met het aantal beschermde monumenten. Het rijksaanwijsbeleid voor jonger erfgoed is terughoudend geworden, waardoor gemeenten meer verantwoordelijkheid hiervoor moeten dragen, wat door capaciteitsproblemen lastig is.
Vraag 4
Welke uitdagingen ziet het college momenteel bij de handhaving en het toezicht op de monumentenbeschermingsregels binnen de gemeente Ede?
Antwoord van het college
De handhaving en het toezicht op monumentenbeschermingsregels binnen de gemeente Ede liggen primair bij Omgevingsdienst de Vallei (OddV). OddV heeft samen met de gemeenten een nieuwe strategie vastgesteld, waarin prioriteiten zijn bepaald. Activiteiten met hoog risico, zoals het slopen van monumenten, krijgen voorrang. Uitdagingen zijn onder andere: capaciteitsproblemen bij toezicht en handhaving, het feit dat specifieke deskundigheid voor monumenten niet altijd beschikbaar is bij reguliere omgevingsdiensten, veel inpandige wijzigingen onzichtbaar blijven en verzoeken van derde belanghebbenden tot naleving van de instandhoudingsplicht tot bewerkelijke handhavingstrajecten kunnen leiden.
Vraag 5
In hoeverre is er een verschil in handhaving en toezicht tussen monumenten in eigendom van de gemeente enerzijds, en die in handen van particulieren of bedrijven anderzijds?
Antwoord van het college
Geen verschil.
Indien er een verschil is: wat is hiervoor de reden?
Antwoord:
Niet van toepassing.
2
Bron: raadsinformatie van de gemeente Ede (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.