Gezondheidsrisicos en beleidsmaatregelen rondom geitenhouderijen - 2025-11
Een raadslid stelde op 1 april 2025 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Ede (10 vragen).
In het kort
10 vragen en wat het college antwoordt
- Hoeveel inwoners van Ede wonen binnen een straal van 2 kilometer van een grootschalige geitenhouderij (meer dan hobbymatig gehouden dieren)? → In Ede zijn - gebaseerd op de vergunningen - 15 geitenhouderijen.
- Zijn er geitenhouderijen in omliggende gemeenten waardoor inwoners van Ede eveneens gezondheidsrisico’s lopen? → Het is gemeente Ede bekend waar de geitenhouderijen in andere gemeenten zich bevinden.
- Hoe waarborgt de gemeente de gezondheid van deze inwoners? → De gemeente houdt bij het opstellen van ruimtelijke visies, zoals nu de onwikkelkaders Ede Stad en Landelijk Gebied rekening met gezondheidseffecten van geitenhouderijen.
- Beperken de gezondheidsrisico’s zich daadwerkelijk tot een straal van 2 kilometer, of reiken deze verder? → In de meest recente publicatie (VGO-III)2 geeft het RIVM aan: “In gebieden met veel veehouderijen, zoals in Noord- Brabant en Noord-Limburg, hebben meer mensen een longontsteking dan in…
- Welke maatregelen kunnen worden genomen om de gezondheidsrisico’s voor deze inwoners te beperken? → In de meest recente publicatie VGO-III geeft het RIVM aan: Het is moeilijk te bewijzen dat de longontstekingen bij mensen rondom geitenhouderijen direct worden veroorzaakt door de bacteriën…
- Welke eisen worden of kunnen worden gesteld aan de vergunningen van deze bedrijven? → Bij omgevingsplanwijzigingen neemt de gemeente Ede gezondsheidsrisico’s voor inwoners mee in de belangenafweging bij besluitvorming en vraagt daarvoor advies aan de GGD.
- Hoe kan de gemeente Ede bijdragen aan het terugdringen van deze risico’s en voorkomen dat de problematiek verder toeneemt? → Zie antwoord vraag 4 en 5.
- Hoe werkt de gemeente Ede samen met andere gemeenten waar deze problematiek eveneens speelt, zowel binnen als buiten de provincie? → De gemeente Ede werkt in Regio Foodvalley verband onder het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied samen aan het versterken en verduurzamen van de landbouw.
Overgenomen uit de brief van het college; hieronder staan de volledige vragen en antwoorden.
Aanleiding
Beantwoording raadsvragen
2025/11
Schriftelijke vragen zoals omschreven in artikel 43 van het Reglement van Orde van de gemeenteraad van Ede.
Datum:
4 februari 2025
Onderwerp:
Gezondheidsrisico’s en beleidsmaatregelen rondom geitenhouderijen
Indiener:
Henk Kohsiek - D66
Inleiding:
Al jarenlang is bekend dat grootschalige geitenhouderijen een risico vormen voor de volksgezondheid. De Qkoorts-epidemie ligt inmiddels achter ons, maar wordt niet vergeten - zeker niet door degenen die destijds ziek werden, chronische klachten ontwikkelden of zelfs dierbaren verloren. Opnieuw is gebleken dat geitenhouderijen het risico op longontstekingen bij omwonenden verhogen, tot op een afstand van twee kilometer rond het bedrijf.
Deze ziekte kan ernstige gevolgen hebben, variërend van langdurige invaliditeit tot overlijden. Het kabinet-Schoof (PVV/VVD/NSC/BBB) lijkt dit jaar geen oplossing te vinden voor dit probleem. Er is sprake van interne verdeeldheid tussen de verantwoordelijke ministers van Volksgezondheid en Landbouw, terwijl de fractievoorzitter van de BoerBurgerBeweging het probleem vooralsnog publiekelijk ontkent.
D66 heeft daarom de volgende vragen aan het college:
Vragen en beantwoording door het college van burgemeester en wethouders d.d. 1 april 2025
Vragen en antwoorden
Vraag 1
Hoeveel inwoners van Ede wonen binnen een straal van 2 kilometer van een grootschalige geitenhouderij (meer dan hobbymatig gehouden dieren)? En voor hoeveel inwoners van aangrenzende gemeenten, zoals Barneveld, geldt dit vanwege bedrijven die in Ede gevestigd zijn?
Antwoord van het college
In Ede zijn - gebaseerd op de vergunningen - 15 geitenhouderijen. Het is onbekend of deze bedrijven allemaal actief zijn. Met vier bedrijven lopen gesprekken over het mogelijk stoppen van het agrarische bedrijf. We weten niet exact hoeveel inwoners binnen een straal van 2 kilometer wonen van een geitenhouderij. Lunteren ligt binnen de 2km van een aantal bedrijven, Bennekom ligt op dit moment binnen 2 kilometer van 2 bedrijven en ook een zuidelijk deel van Ede ligt binnen 2 kilometer-cirkels. Zie ook het kaartbeeld hieronder.
Vraag 2
Zijn er geitenhouderijen in omliggende gemeenten waardoor inwoners van Ede eveneens gezondheidsrisico’s lopen?
Antwoord van het college
Het is gemeente Ede bekend waar de geitenhouderijen in andere gemeenten zich bevinden. De meeste geitenhouderijen liggen verder dan 2 km van kernen af.
Vraag 3
Hoe waarborgt de gemeente de gezondheid van deze inwoners? Op welke manier zijn en worden zij geïnformeerd over de risico’s die zij lopen?
Antwoord van het college
De gemeente houdt bij het opstellen van ruimtelijke visies, zoals nu de onwikkelkaders Ede Stad en Landelijk Gebied rekening met gezondheidseffecten van geitenhouderijen. Bij omgevingsplanontwikkeling wordt advies van de GGD gevraagd. De GGD wijkt in haar advisering af van de afstand van 2 kilometer en hanteert op basis van een risicoafweging met betrekking gezondheid enerzijds en anderzijds de maatschappelijke effecten een afstand van 500 meter1. Dit advies wordt bij vaststelling van het omgevingsplan meegegeven aan de raad ter overweging. Informatievoorziening over gezondheidseffecten van veehouderijen loopt via de landelijke overheid en het RIVM. In voorkomende gevallen kan de gemeente ondersteunende communicatie verzorgen.
1 Uit de eerdere VGO (Veehouderij en Gezondheid Omwonenden) onderzoeken blijkt dat binnen 2 km van geitenhouderijen het
longontstekingsrisico toeneemt met een kortere afstand: binnen 500 meter van geitenhouderijen is het risico op longontsteking verhoogd met 10 extra gevallen op 1000 inwoners per jaar, binnen 1 km met 3 extra gevallen per 1000 inwoners per jaar. Op 2 km afstand is er geen verhoogd risico meer. Normaal zijn er ongeveer 14 gevallen van longontsteking per 1000 inwoners per jaar. Op 500 meter van een geitenhouderij neemt het extra risico op longontsteking dus toe met 70%.
Vraag 4
Beperken de gezondheidsrisico’s zich daadwerkelijk tot een straal van 2 kilometer, of reiken deze verder? In het verleden, weliswaar jaren geleden, zijn immers brieven verspreid over mogelijke risico’s, zelfs tot in EdeOost.
Antwoord van het college
In de meest recente publicatie (VGO-III)2 geeft het RIVM aan: “In gebieden met veel veehouderijen, zoals in Noord- Brabant en Noord-Limburg, hebben meer mensen een longontsteking dan in gebieden met minder veehouderijen. De kans op een longontsteking blijkt vooral hoger te zijn als mensen binnen 500 tot 2000 meter van een geitenhouderij wonen.” De betrokken ministers hebben de Gezondheidsraad gevraagd om de risico’s te duiden en in perspectief te plaatsen en hierover dit jaar te adviseren.
Vraag 5
Welke maatregelen kunnen worden genomen om de gezondheidsrisico’s voor deze inwoners te beperken? Welke initiatieven onderneemt de gemeente Ede op dit gebied? Daarnaast, hoe kunnen inwoners zelf het risico van geitenhouderijen in hun woonomgeving minimaliseren?
Antwoord van het college
In de meest recente publicatie VGO-III geeft het RIVM aan: Het is moeilijk te bewijzen dat de longontstekingen bij mensen rondom geitenhouderijen direct worden veroorzaakt door de bacteriën uit de geitenstallen. Wel zijn de gevonden bacteriën een mogelijke verklaring voor het feit dat de longontstekingen vaker voorkomen. De betrokken ministers hebben de Gezondheidsraad gevraagd om de risico’s te duiden en in perspectief te plaatsen en hierover dit jaar te adviseren.
Vraag 6
Welke eisen worden of kunnen worden gesteld aan de vergunningen van deze bedrijven? Welke overheid is hiervoor verantwoordelijk?
Antwoord van het college
Bij omgevingsplanwijzigingen neemt de gemeente Ede gezondsheidsrisico’s voor inwoners mee in de belangenafweging bij besluitvorming en vraagt daarvoor advies aan de GGD. De provincie Gelderland heeft de bevoegdheid om voor een sector een (tijdelijk) moratorium in te stellen Dit is voor geitenhouderijen in provincie in 2017 vastgesteld en dit moratorium geldt nog steeds. Bij het beoordelen van een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit voor een veehouderij, moet het bevoegd gezag, de omgevingsdienst, mogelijke gezondheidsrisico’s betrekken. Onder het begrip milieuverontreiniging valt ook de aantasting van de gezondheid van de mens. De omgevingsdienst betrekt bij deze afweging ook het advies van de GGD.
Geldende vergunningen kunnen niet worden ingetrokken of beperkt. Vanwege het moratorium van de provincie zijn uitbereidingen (in dierenaantallen) of nieuwvesting van geitenhouderijen niet mogelijk waardoor bijna geen nieuwe vergunningen voor geitenhouderijen worden uitgegeven.
Vraag 7
Hoe kan de gemeente Ede bijdragen aan het terugdringen van deze risico’s en voorkomen dat de problematiek verder toeneemt?
Antwoord van het college
Zie antwoord vraag 4 en 5.
Vraag 8
Hoe werkt de gemeente Ede samen met andere gemeenten waar deze problematiek eveneens speelt, zowel binnen als buiten de provincie?
Antwoord van het college
De gemeente Ede werkt in Regio Foodvalley verband onder het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied samen aan het versterken en verduurzamen van de landbouw. Ook werkt de gemeente nauw samen met de Provincie Gelderland voor passend beleid voor de landbouw. De gemeente pleit bij de provincie Gelderland voor het in stand houden van het (tijdelijk) moratorium voor de geitenhouderij.
Vraag 9
Wat is het algemene bedrijfsmodel van geitenhouderijen? Werken zij voor de lokale, nationale of internationale markt? Hoe is de sector georganiseerd (individuele ondernemingen, mkb-bedrijven of grootschalige ondernemingen)?
Antwoord van het college
De gemeente Ede heeft geen informatie over bedrijfsvormen en organisatie van de sector.
Vraag 10
Op welke manier kan de gemeente Ede ondernemers ondersteunen bij het nemen van maatregelen om gezondheidsrisico’s voor inwoners te beperken? Denk hierbij aan aanpassingen in de bedrijfsvoering en vergunningen voor bouwkundige of technische verbeteringen in de stallen. 2 https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0167.pdf
Antwoord van het college
Door de huidige onduidelijkheid over de oorzaak van de verhoogde risico’s is nog onduidelijk op welke aspecten van de bedrijfsvoering een ondernemer in moet zetten. Wanneer daar duidelijkheid over is kan de gemeente bepalen of zij via kennisdeling, regelingen en voorwaarden in vergunningen de ondernemers wil ondersteunen.
Kaartbeeld op basis van vergunde situatie: cirkels van 530 meter en 2030 meter
Bron: raadsinformatie van de gemeente Ede (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.