rapport Ombudsman moskee-onderzoek Almere

Vraag 1

Vindt u de handelswijze van de gemeenten Almere en Ede in deze kwestie vergelijkbaar? Zo nee, op welke punten wijkt Ede af, en zijn deze verschillen volgens u van invloed op de conclusies die uit deze zaak getrokken kunnen worden?

Antwoord van het college

Het onderzoek in Almere vond plaats in 2021 en het onderzoek in Ede in 2016. De onderzoeken hebben plaatsgevonden in een andere periodes en hadden een andere aanleiding. De opzet van het onderzoek in Almere is gedeeltelijk vergelijkbaar.

Vraag 2

Deelt u de conclusie van de Ombudsman dat gemeenten zoals Ede en Almere ernstig nalatig hebben gehandeld door zonder medeweten van burgers onderzoek naar hen te laten uitvoeren? Kunt u dit toelichten?

Antwoord van het college

Het onderzoek van de Ombudsman had betrekking op het handelen van de gemeente Almere, niet de gemeente Ede. Wij zien in zoverre een gelijkenis dat ook in Ede is er geen juridische toetsing vooraf is geweest. Zoals u weet is dit aan de orde gekomen tijdens de raadsvergadering van 4 november 2021. Zoals het college destijds heeft erkend hebben ook wij daarmee onvoldoende rekening gehouden met de geldende privacyregels. Hiervoor hebben wij onze excuses aangeboden aan de islamitische gemeenschap.

Vraag 3

Kunt u per conclusie uit het rapport van de Ombudsman aangeven in hoeverre deze ook van toepassing is op de situatie in Ede en welke gevolgen u daaraan verbindt?

Antwoord van het college

Wij voldoen hierna aan dit verzoek.

Conclusie 1. De krachtenveldanalyse was niet transparant Ook in Ede was het uitvoeren van de krachtenveldanalyse onvoldoende kenbaar voor raad en inwoners. Het college heeft hier in 2021 gevolgen aan verbonden. Om de gemeenteraad in staat te stellen haar controlerende taak te vervullen hebben wij u onder geheimhouding inzage gegeven in de (geanonimiseerde) rapportage. Ook bestuur en Raad van Toezicht van de Turkse en Marokkaanse moskee hebben - voor zover het over hen ging inzage gehad in de (geanonimiseerde) rapportage onder geheimhouding.

Overigens behandelt het college op dit moment het college een Woo-verzoek (Wet open overheid) waarin wordt verzocht om openbaarmaking van (onder meer) de krachtenveldanalyse. Over een paar weken ontvangt u als raad van ons een voorstel om de geheimhouding gedeeltelijk op te heffen.

 Conclusie 2. De gemeente heeft onvoldoende gespecificeerd op basis van welke bevoegdheid zij handelde Dit is juist, zoals toegelicht in het raadsdebat op 4 november 2021. Een juridische toetsing had in 2016 vooraf moeten plaatsvinden. Hierin is overigens in negen jaar tijd veel veranderd. Wij hebben als gemeente nu onder meer privacybeleid, een register waarvoor wij persoonsgegevens gebruiken, een privacyjurist en Functionaris Gegevensbescherming (interne toezichthouder).

Conclusie 3. De gemeente heeft onzorgvuldig gehandeld door onvoldoende grip te houden op de invulling van de werkzaamheden Ook wij hadden meer grip moeten houden op de wijze waarop NTA het onderzoek voor de krachtenveldanalyse uitvoerde. Van inhuur van een netwerkregisseur via NTA is in Ede overigens geen sprake geweest.

Conclusie 4. Het onzorgvuldige handelen van de gemeente heeft structurele gevolgen voor de doelgroep De Ombudsman beschrijft in deze conclusie dat de gemeente Almere zonder gegronde aanleiding onderzoek heeft laten verrichten. Hier heeft het college het beeld dat de situatie in Ede in 2016 anders was dan in Almere in 2021. Dat valt ook te lezen in de eerder gedeelde documenten in 2021. In Ede waren er verschillende concrete aanleidingen die maakten dat er in de driehoek grote zorgen waren over de situatie, onder meer een zeer zorgelijke MMA-melding (Meld Misdaad Anoniem) over een potentiële terroristische aanslag op station Ede-Wageningen. Ook binnen de islamitische gemeenschap zelf waren er destijds zorgen over radicalisering.

In 2021 en daarna is op vele momenten intensief gesproken met de islamitische gemeenschap, daarbij heeft de gemeente excuses aangeboden. Dat heeft de relatie met de gemeenschap versterkt.

Conclusie 5. Dit onderzoek schetst een systematisch gebrek aan contra-expertise binnen de gemeente dat risico’s oplevert bij inkoopprocessen Ook de gemeente Ede had kritischer moeten zijn op de wijze waarop het onderzoek uitgevoerd zou moeten worden en dit zelf moeten toetsen aan wet- en regelgeving. Zie verder antwoord bij conclusie 2.

Vraag 4

Bent u bereid een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de handelswijze van de gemeente Ede in deze kwestie? Zo ja, op welke termijn? Zo nee, waarom niet?

Antwoord van het college

In 2021 heeft Dirkzwager Advocaten al onderzoek gedaan (zie bijlage 1).

Vraag 5

Hoe waarborgt de gemeente Ede dat bij toekomstige onderzoeken de principes van behoorlijk bestuur, zoals proportionaliteit, subsidiariteit en transparantie, gewaarborgd blijven?

Antwoord van het college

Wanneer de gemeente Ede onderzoeken uitvoert waarbij persoonsgegevens worden verwerkt moet dit worden vastgelegd in het verwerkingsregister. Bij het vastleggen in het verwerkingsregister wordt getoetst aan proportionaliteit, subsidiariteit en transparantie. Ook moet worden getoetst of het verplicht is om vooraf een risicoanalyse te doen op de bescherming van persoonsgegevens bij het uitvoeren van onderzoeken. Als zo’n risicoanalyse verplicht is moet deze worden uitgevoerd voordat de uitvoering van het onderzoek start.

Vraag 6

Welke maatregelen neemt het college om ervoor te zorgen dat inwoners van Ede niet onterecht of zonder hun medeweten onderwerp worden van heimelijk onderzoek?

Antwoord van het college

Zie antwoord bij vraag 5. De burgemeester heeft in een vergadering van de gemeenteraad van 4 november 2021 toegezegd niet meer op deze wijze onderzoek te zullen doen. Uiteraard staat het college hier (nog steeds) achter.