natuur als rechtspersoon en 150 bomen 150 jaar
Een raadslid stelde op 27 november 2025 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Den Haag (2 vragen).
In het kort
2 vragen en wat het college antwoordt
- In Eijsden Margraten is een voogd voor natuur aangesteld, en deze gemeente is bezig met het instellen van natuur als rechtspersoon. → Het college heeft dit thema op uw verzoek verder onderzocht.
- Marian Stuiver van Wageningen University & Research, heeft opgeroepen dat steden 150 bomen moeten aanwijzen die voor 150 jaar lang beschermd gaan worden en waar de… → Het college vindt het van belang om als stad goed na te denken over onze bomen en de ecosysteemdiensten die onze bomen leveren.
Overgenomen uit de brief van het college; hieronder staan de volledige vragen en antwoorden.
Vragen en antwoorden
Vraag 1
In Eijsden Margraten is een voogd voor natuur aangesteld, en deze gemeente is bezig met het instellen van natuur als rechtspersoon. Is de wethouder bereid hier verder naar te kijken en evt. aan te sluiten vanuit de gemeente Den Haag?
Antwoord van het college
Het college heeft dit thema op uw verzoek verder onderzocht. Ondanks dat natuurgebieden vaak via, zowel nationale als internationale wetgeving beschermd zijn, blijkt die bescherming niet altijd voldoende effectief. Het gevolg hiervan is dat de natuur wereldwijd al decennialang zowel in kwaliteit als in kwantiteit achteruitgaat. Een verdergaande bescherming is wenselijk om deze teruggang te stoppen. Deze noodzaak staat in schril contrast met de landelijke tendens om niet meer natuur te beschermen dan dat er in Europees verband minimaal van ons wordt geëist. Als gevolg van de mondiale achteruitgang van natuurgebieden zijn als reactie hierop wereldwijd diverse initiatieven gestart om natuur eigen rechten te geven en zijn er ruim twintig landen waar dit op enige wijze vorm heeft gekregen. Zo heeft in 2017 in Nieuw-Zeeland de Whanganui-rivier rechtspersoonlijkheid verkregen, verankerde Ecuador rechten van moeder natuur in de grondwet en kende Spanje als eerste Europees land in 2022 rechtspersoonlijkheid toe aan het Natura-2000 gebied Mar Meno. De gedachte achter het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de natuur is dat natuurlijke personen - en andere entiteiten die rechtspersoonlijkheid genieten zoals bijvoorbeeld een bedrijf - wel voor zichzelf kunnen opkomen in juridische procedures en de natuur niet. De Verenigde Naties noemen deze ontwikkeling de ‘snelst groeiende juridische beweging van de 21e eeuw’. Het opmerkelijke is dat het toekennen van rechten aan natuur nauwelijks tot rechtszaken heeft geleid, maar wel een duidelijk effect heeft op de kwaliteit van natuurgebieden. De reden die hiervoor wordt aangevoerd is dat alleen al het tijdens beslismomenten formeel vertegenwoordigd zijn van natuur tot andere keuzes leidt. Met andere woorden: er wordt niet meer over de natuur gepraat, maar met de natuur. Gemeente Den Haag Spui 70 Den Haag Postbus 12600 2500 DJ Den Haag T 14070 www.denhaag.nl Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSB/10799601 Het formeel toekennen van rechtspersoonlijkheid aan (een) natuur(gebied) is in Nederland zonder wijziging van het Burgerlijk Wetboek niet mogelijk. Wel biedt de huidige Nederlandse wetgeving een andere mogelijkheid voor een natuurgebied om tot een gelijkwaardige juridische situatie te komen. Hiertoe dient er een stichting te worden opgericht die als enige doel heeft het behartigen van de belangen van dit natuurgebied. Vervolgens moeten de gronden die tot het natuurgebied worden gerekend bij deze stichting worden ingebracht. Het bestuur van de stichting fungeert dan als voogd over het natuurgebied en heeft vanuit de oprichtingsakte geen andere speelruimte dan het behartigen van de belangen van dat natuurgebied. Om te waarborgen dat een voogd uitsluitend en alleen de belangen van de natuur in een gebied op basis van wetenschappelijke ecologische inzichten vertegenwoordigt, mag een voogd geen (indirecte) economische of andere banden met het natuurgebied hebben. Dat is ook een onderscheidend verschil met belangenbehartigers of natuurorganisaties. Zo zijn er natuurorganisaties die, naast de inzet op natuurbehoud, ook doelen als recreatie en bosbouw nastreven. Met de mogelijkheid dat een natuurgebied als rechtspersoon de eigen belangen kan behartigen wordt een nieuwe dimensie toegevoegd aan de besluitvorming die de natuur raakt. Zoals bijvoorbeeld een besloten vennootschap als rechtspersoon kan optreden, kan de natuur dat dan ook. Daarmee is het een aanvulling op andere organisaties die zich inzetten voor natuurbehoud zoals een brancheverenigingen een aanvulling kan zijn op het behartigen van de belangen van de vennootschap. Voor onze regio is voor het oprichten van een stichting en het bij deze stichting onderbrengen van eigendommen naar verwachting onvoldoende draagvlak. Wel kan het aanstellen van een belangenbehartiger, zonder dat deze de mogelijkheid heeft tot procederen, een toegevoegde waarde hebben. Uit de praktijk blijkt immers dat de formele aanwezigheid van natuur bij keuzeprocessen zou kunnen leiden tot betere keuzen voor de natuur. Natuurbelangen krijgen op deze wijze een veel stevigere positie in de belangenafwegingen dan onder de huidige beschermingsregimes het geval is. Het college zal nagaan of het aanstellen van een belangenbehartiger, of wellicht een andere vorm van vertegenwoordiging mogelijk is voor het Westduinpark en wat de voordelen en consequenties hiervan zijn.
Vraag 2
Marian Stuiver van Wageningen University & Research, heeft opgeroepen dat steden 150 bomen moeten aanwijzen die voor 150 jaar lang beschermd gaan worden en waar de gemeenschap voor die bescherming gaat staan. Hoe kijkt de wethouder hier tegenaan?
Antwoord van het college
Het college vindt het van belang om als stad goed na te denken over onze bomen en de ecosysteemdiensten die onze bomen leveren. We hebben al uitvoerig beleid voor bomen, zoals vastgelegd in de nota Stadsbomen (RIS307827). Den Haag zet zich daarbij sterk in voor het ouder laten worden van bomen. In de openbare ruimte staan 948 bomen die een monumentale status hebben. Deze bomen kunnen en mogen oud worden. 150 jaar is daarbij, afhankelijk van type en locatie, een haalbare doelstelling. Er is een onafhankelijke adviesraad monumentale bomen en we zorgen voor een vijf jaarlijkse inventarisatie/monitoring om een vitaal monumentaal bomenbestand te onderhouden. De monumentale bomen worden politiek breed gedragen en nieuwe aanwinsten in het monumentale bomenbestand worden middels collegebesluit vastgesteld. De 150 bomen die 150 jaar mogen worden zijn zodoende al positief verankerd in ons bomenbeleid. Daarbij streeft het college naar meer bomen die in de toekomst 150 jaar of ouder kunnen worden. We doen dit door het realiseren van groene parels. De groene parel is een plek waar we de boom, de groeiplaats en de plek in het zonnetje zetten (zie bijlage 1). De groeiplaats wordt zo ingericht dat de boom er ongestoord zo oud en groot mogelijk kan worden. Veel groene parels kunnen in potentie dan ook monumentale bomen worden. De selectie van groene parels, waarin een sociale functie van de 2/3 Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSB/10799601 boom wordt geambieerd, zal leiden tot een breed sociaal draagvlak waarin de gemeenschap voor de bescherming gaat staan van de boom of het ensemble van bomen. In de Nota Stadsbomen is voor nu het streven vastgelegd om in de periode 2021 - 2030 in totaal 24 groene parels te maken verspreid over de stadsdelen. Op naar meer veteraanbomen: bomen met het ‘eeuwige’ leven. Het college zet zich ook meer in voor het ouder laten worden van onze bomen. We zijn als stad graag vooruitstrevend. Sinds 2019 hebben we als eerste gemeente van Nederland een monumentale boom omgedoopt tot veteraan boom. Deze Hollandse Linde staat in park Clingendael en wordt gemonitord door de Adviesraad Monumentale Bomen (AMB). De totstandkoming van deze veterane status is op voorspraak, in samenspraak en nauwe samenwerking met de AMB gegaan. Het predicaat veteraanboom geeft een boom een uitzonderlijke status. Feitelijk geven we de boom het ‘eeuwige’ leven. De boom kan, mits veilig, op zijn plek ‘onbeperkt’ oud worden. Dat betekent dat de boom gebreken mag vertonen, takken mag laten vallen en als het ware opgaan met de natuur. De transformatie die de boom doormaakt zorgt voor een toename van habitatmogelijkheden voor insecten en zoogdieren en is een brug binnen de volledige levensloop van bomen. Het betekent namelijk ‘de oudste staat van zijn’ die een boom kan bereiken. De boom krijgt als het ware het eeuwige leven op die plek. Om tot een veterane status te komen moet een boom fysiologisch gezien aan verschillende kwalificaties voldoen. Te weten: • Type boom dat oud kan worden. • Een bepaalde leeftijd hebben bereikt. • Vitaal genoeg zijn om na kroonverval een nieuwe kroon te kunnen vormen. In samenwerking met de AMB hebben we onlangs besproken dat er gekeken kan worden naar een eerste selectie van 5 bomen die mogelijk een veterane status kunnen krijgen. De criteria hierboven zullen daarin leidend zijn met daarbij de volgende aanvullingen: • Locatie; is deze geschikt om een boom ook tot veteraan voort te laten bestaan? • Veiligheid; kan de boom veiligheidshalve zijn transformatie doorleven zonder daarbij het publiek of anders te schaden? • Ruimte: er dienen meerdere acties ondernomen te worden om de standplaats geschikt te maken voor het natuurlijke proces. • Educatiewaarde: locatie dient openbaar toegankelijk en nadrukkelijk educatief interessant te zijn. • Beheerplan: vaststellen voor minimaal 50 jaar. Mede geïnspireerd door de vragen is onze doelstelling om een eerste stap te zetten in het vergroten van ons veteranen bomenbestand van 1 naar 6 bomen. We pakken dit in samenwerking met de AMB aan. Waar mogelijk betrekken we het publiek hierbij. Bijvoorbeeld met een Veterane Bomendag waarin een boom feestelijk wordt omgedoopt.
Bron: raadsinformatie van de gemeente Den Haag (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.