Beantwoording artikel 35 vragen van de heer Versteeg (Belang van Enschede) over Rechtszekerheid, behoorlijk bestuur en handhaving bij woningsplitsing
Versteeg (BvE) stelde op 1 juli 2026 schriftelijke vragen aan het college van burgemeester en wethouders van Enschede (34 vragen).
In het kort
34 vragen en wat het college antwoordt
- Is het college bekend met het advies van de Klachtencommissaris waarin wordt geconcludeerd dat de gemeente op de onderdelen goede informatieverstrekking, maatwerk en… → Het college is bekend met het advies.
- Neemt het college dit advies volledig over? → Het college neemt het advies over.
- Hoe beoordeelt het college het feit dat een situatie waarvoor eerder een huisnummerbesluit is genomen en die is verwerkt in de BAG, jaren later alsnog wordt aangemerkt… → Een huisnummerbesluit en de registratie in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) hebben een eigen wettelijke grondslag en doelstelling.
- Deelt het college de opvatting dat inwoners erop moeten kunnen vertrouwen dat besluiten en registraties van de gemeente voldoende duidelijk zijn en geen schijn van… → Zie het antwoord op vraag 3.
- Welke maatregelen neemt het college om te voorkomen dat inwoners door onduidelijke gemeentelijke communicatie of administratieve besluitvorming in vergelijkbare… → Zie het antwoord op vraag 3.
- De gemeente heeft aangegeven dat circa 50 vergelijkbare strijdige situaties bekend zijn. → Op twee adressen loopt/liep een handhavingsprocedure.
- Op basis van welke criteria wordt bepaald tegen welke situaties wel en tegen welke niet wordt gehandhaafd? → De gemeente Enschede hanteert een reactief handhavingsbeleid.
- Hoe verhoudt deze werkwijze zich volgens het college tot het gelijkheidsbeginsel? → Een door het bestuur vastgesteld reactief handhavingsbeleid zoals veel gemeenten die hanteren zijn niet in strijd met het gelijkheidsbeginsel.
Overgenomen uit de brief van het college; hieronder staan de volledige vragen en antwoorden.
Aanleiding
Rechtszekerheid, behoorlijk bestuur en handhaving bij woningsplitsing.
Belang van Enschede ontvangt met regelmaat signalen van inwoners die worden geconfronteerd met gemeentelijke handhaving in situaties waarvoor eerder door de gemeente zelf besluiten zijn genomen of medewerking is verleend. Dit leidt tot onzekerheid bij inwoners en roept vragen op over de betrouwbaarheid van de overheid, de rechtszekerheid en de toepassing van de menselijke maat.
Tijdens de behandeling van de actualiteitenvragen over een woningsplitsing aan de Rijnstraat gaf de verantwoordelijke wethouder aan niet bekend te zijn met de brief van de minister van Volkshuisvesting, waarin gemeenten juist worden opgeroepen de bestaande woningvoorraad beter te benutten door onder meer woningvorming en woningsplitsing waar mogelijk te faciliteren en onnodige belemmeringen weg te nemen.
De toegezegde vervolggesprekken hebben vervolgens niet plaatsgevonden. Inmiddels heeft de onafhankelijke Klachtencommissaris geoordeeld dat de gemeente op de onderdelen goede informatieverstrekking, maatwerk en voortvarendheid onbehoorlijk heeft gehandeld en aanbevelingen gedaan om de gemeentelijke werkwijze te verbeteren. Daarnaast blijkt uit de reactie van de gemeente dat de communicatie rondom deze procedures inmiddels wordt aangepast, waarmee wordt erkend dat verbetering noodzakelijk is.
Tegelijkertijd ziet Belang van Enschede dat inwoners die met kwalitatief goede en veilige woonruimte bijdragen aan het verminderen van de woningnood, in sommige gevallen juist worden geconfronteerd met langdurige handhavingsprocedures en hoge dwangsommen.
Uit de reactie van het college op het advies van de Klachtencommissaris maakt Belang van Enschede echter op dat wordt vastgehouden aan het eerder ingenomen standpunt. Daarbij wordt een oplossing voorgesteld die naar onze mening nieuwe problemen creëert, omdat huurders van gesplitste woningen met afzonderlijke huurovereenkomsten geen onderlinge rechtsverhouding hebben. Hierdoor rijst de vraag of hiermee daadwerkelijk een werkbare en duurzame oplossing wordt geboden.
Belang van Enschede heeft eerder (als Groep Versteeg (Verbindend Enschede)) schriftelijke vragen gesteld over de juridische positie van de gemeente en de wijze waarop procedures worden gevoerd. De beantwoording daarvan geeft, mede in het licht van de recente ontwikkelingen en het advies van de Klachtencommissaris, aanleiding tot aanvullende vragen.
Vragen:
Vragen en antwoorden
Vraag 1
Is het college bekend met het advies van de Klachtencommissaris waarin wordt geconcludeerd dat de gemeente op de onderdelen goede informatieverstrekking, maatwerk en voortvarendheid onbehoorlijk heeft gehandeld?
Antwoord van het college
Het college is bekend met het advies.
Vraag 2
Neemt het college dit advies volledig over? Zo nee, waarom niet?
Antwoord van het college
Het college neemt het advies over.
Vraag 3
Hoe beoordeelt het college het feit dat een situatie waarvoor eerder een huisnummerbesluit is genomen en die is verwerkt in de BAG, jaren later alsnog wordt aangemerkt als illegaal?
Antwoord van het college
Een huisnummerbesluit en de registratie in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) hebben een eigen wettelijke grondslag en doelstelling. Een huisnummerbesluit voorziet een object van een adres en maakt registratie in de BAG mogelijk.
Het besluit vormt geen beoordeling van de vraag of een object voldoet aan alle overige wet- en regelgeving op het gebied van bouwen, gebruik, vergunningverlening of ruimtelijke ordening.
Dat een adres is toegekend en geregistreerd in de BAG betekent daarom niet automatisch dat sprake is van een planologisch toegestane of vergunningvrije situatie.
Naar aanleiding van het advies van de klachtencommissaris onderzoekt het college of de communicatie rondom huisnummerbesluiten verder kan worden verduidelijkt. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de uitleg over de betekenis en reikwijdte van een huisnummerbesluit en de relatie met andere wettelijke kaders.
Vraag 4
Deelt het college de opvatting dat inwoners erop moeten kunnen vertrouwen dat besluiten en registraties van de gemeente voldoende duidelijk zijn en geen schijn van rechtmatigheid wekken?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Welke maatregelen neemt het college om te voorkomen dat inwoners door onduidelijke gemeentelijke communicatie of administratieve besluitvorming in vergelijkbare situaties terechtkomen?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 6
De gemeente heeft aangegeven dat circa 50 vergelijkbare strijdige situaties bekend zijn. Hoeveel daarvan zijn inmiddels onderwerp van handhaving?
Antwoord van het college
Op twee adressen loopt/liep een handhavingsprocedure.
Vraag 7
Op basis van welke criteria wordt bepaald tegen welke situaties wel en tegen welke niet wordt gehandhaafd?
Antwoord van het college
De gemeente Enschede hanteert een reactief handhavingsbeleid. Dit betekent dat handhaving plaatsvindt naar aanleiding van klachten, meldingen en handhavingsverzoeken.
Vraag 8
Hoe verhoudt deze werkwijze zich volgens het college tot het gelijkheidsbeginsel?
Antwoord van het college
Een door het bestuur vastgesteld reactief handhavingsbeleid zoals veel gemeenten die hanteren zijn niet in strijd met het gelijkheidsbeginsel.
Vraag 9
Is het college bereid om, zolang deze beleidsmatige en juridische vragen niet zijn opgehelderd, terughoudend om te gaan met handhaving in vergelijkbare gevallen waarin eerder gemeentelijke besluitvorming of medewerking heeft plaatsgevonden?
Antwoord van het college
Het college ziet op dit moment geen aanleiding om handhavend optreden in vergelijkbare situaties op voorhand te beperken. Daarbij geldt dat een huisnummerbesluit geen vervangende toets vormt voor andere geldende wet- en regelgeving, waaronder de toetsing aan het Omgevingsplan. Indien sprake is van klachten of meldingen, heeft het college de verantwoordelijkheid deze te beoordelen en waar nodig handhavend op te treden.
Vraag 10
Hoe verhoudt deze vorm van handhaving zich tot de ambitie van de gemeente Enschede om de woningnood aan te pakken, terwijl het in deze gevallen gaat om bestaande huisvesting die aan de geldende kwaliteitseisen voldoet?
Antwoord van het college
Gemeente Enschede zet zich in om de woningnood aan te pakken, maar heeft daarbij ook de verantwoordelijkheid om uitvoering te geven aan de door het bestuur en de raad vastgestelde regelgeving. De handhaving in deze gevallen vindt o.a. plaats binnen de kaders van het geldende beleid, het parapluplan ‘Kwalitatief sturen op appartementen 2022’ en de Huisvestingsverordening opkoopbescherming gemeente Enschede 2022. Daarbij wordt een
reactieve handhavingsstrategie gehanteerd.
Vraag 11
Is het college bereid om te onderzoeken of in dergelijke gevallen legalisatie of maatwerk mogelijk is, alvorens over te gaan tot handhaving en hoge dwangsommen?
Antwoord van het college
In iedere handhavingsprocedure wordt onderzocht of legalisatie mogelijk is. Daarbij wordt de casus besproken in de Werkgroep Herzieningen Binnensingel, Buitensingel of Buitengebied. Op basis van de specifieke omstandigheden wordt beoordeeld of legalisatie of maatwerk binnen de geldende wet- en regelgeving mogelijk is. Indien dat niet het geval is, kan handhavend optreden aan de orde zijn.
Vraag 12
Kan het college de raad informeren welke lessen worden getrokken uit het advies van de Klachtencommissaris en op welke wijze deze worden verwerkt in beleid en uitvoering?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 3 (BAG). De afdeling Handhaving streeft naar een korte doorlooptijd en optimale dienstverlening.
Vraag 13
Wanneer heeft het college kennisgenomen van het advies van de Klachtencommissaris?
Antwoord van het college
Op 30 juni 2026 heeft het college kennisgenomen van het advies.
Vraag 14
Klopt het dat de verantwoordelijke wethouder tijdens de behandeling van de actualiteitenvragen aangaf niet bekend te zijn met dit advies? Hoe beoordeelt het college dit, gelet op de inhoud en de bestuurlijke betekenis van het advies?
Antwoord van het college
Nee, de wethouder heeft aangegeven dat het niet mogelijk is om in een openbare vergadering in te gaan op een individuele casus. Om die reden is niet inhoudelijk op de betreffende situatie gereageerd.
Vraag 15
Welke concrete acties heeft het college inmiddels ondernomen naar aanleiding van het advies van de Klachtencommissaris?
Antwoord van het college
Zie antwoord op vraag 3.
Vraag 16
Waarom zijn de aanbevelingen uit dit advies niet zichtbaar verwerkt in het coalitieakkoord of het uitvoeringsprogramma, terwijl zij direct raken aan behoorlijk bestuur, rechtszekerheid en de wijze waarop inwoners worden behandeld?
Antwoord van het college
Het coalitieakkoord is gepresenteerd op 19 juni 2026. Het advies van de klachtencommissaris is na deze datum bekend gemaakt.
Vraag 17
De minister van Volkshuisvesting heeft gemeenten opgeroepen juist de bestaande woningvoorraad beter te benutten, onder meer door woningdelen, woningsplitsing en woningvorming waar mogelijk te faciliteren en belemmeringen weg te nemen. Hoe geeft het college uitvoering aan deze oproep?
Antwoord van het college
Het college onderschrijft het belang van betere benutting van de bestaande woningvoorraad. In dat kader heeft de gemeente samen met woningcorporaties en huurdersverenigingen prestatieafspraken gemaakt over woningdeling.
Vraag 18
Hoe verhoudt het opleggen van hoge dwangsommen in situaties waarin veilige en kwalitatief goede woonruimte beschikbaar is, zich volgens het college tot de ambitie om de woningnood terug te dringen?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 10.
Vraag 19
Is het college bereid het huidige beleid rond woningsplitsing en handhaving te herijken, zodat inwoners die te goeder trouw hebben gehandeld en bijdragen aan de woningvoorraad niet onnodig worden geconfronteerd met langdurige procedures en zware sancties?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 10. Indien hiervoor voldoende bestuurlijke en politieke steun bestaat, kan worden onderzocht of het huidige beleid op onderdelen herijkt moet worden.
Juridische procedures:
Vraag 20
Hoeveel gerechtelijke procedures waarbij de gemeente Enschede partij was, zijn gevoerd in: • 2022; • 2023; • 2024; • 2025? Hoeveel van deze procedures zijn door de gemeente gewonnen, verloren of geëindigd in een schikking of intrekking?
Antwoord van het college
De gemeente beschikt niet over een centraal overzicht van gerechtelijke procedures uitgesplitst naar gewonnen, verloren, geschikt of ingetrokken zaken.
Het zaaksysteem (CLO) biedt op dit moment niet de mogelijkheid om deze gegevens eenvoudig en integraal op te vragen. Het verzamelen van deze informatie vereist daarom een handmatige inventarisatie van afzonderlijke dossiers, wat een aanzienlijke inzet van tijd en capaciteit vraagt.
Om de vraag zorgvuldig te kunnen beantwoorden, verzoeken wij de raad de vraag nader te specificeren. Op basis van een dergelijke afbakening kan worden beoordeeld welke informatie redelijkerwijs kan worden aangeleverd.
Voor openbare gerechtelijke uitspraken waarbij de gemeente Enschede betrokken was, verwijzen wij naar de uitsprakendatabank van de Rechtspraak: www.rechtspraak.nl.
Vraag 21
In hoeveel zaken heeft de gemeente na een voor haar ongunstige uitspraak hoger beroep ingesteld?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 20.
Vraag 22
In hoeveel zaken heeft de gemeente hoger beroep ingesteld terwijl de rechtbank expliciet tekortkomingen in de besluitvorming of motivering heeft vastgesteld?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 20.
Vraag 23
Wat waren in de jaren 2022, 2023, 2024 en 2025 de totale kosten van juridische ondersteuning en proceskosten? Kan het college daarbij afzonderlijk aangeven wat de kosten waren van externe juridische ondersteuning (waaronder advocaten) en wat de betaalde en ontvangen proceskosten waren?
Antwoord van het college
De afdeling Handhaven Bouwen en Milieu beschikt gemiddeld over 10 juristen. De hiermee samenhangende kosten zijn opgenomen in de gemeentebegroting en door de raad vastgesteld.
Vraag 24
Hoeveel proceskostenveroordelingen zijn in deze jaren ten laste van de gemeente gekomen?
Antwoord van het college
Gemeentebreed zijn er 4295 procedures gevolgd (alle juridische procedures exclusief beroepen en hoger beroepen binnen het fysiek domein). Onder juridische procedures vallen bezwaarprocedures, beroepsprocedures en hoger beroepen. In 174 procedures hebben wij een proceskostenvergoeding betaald.
Vraag 25
Op basis van welke criteria besluit het college hoger beroep in te stellen tegen een uitspraak?
Antwoord van het college
Dit hangt af van de situatie en kan per zaak verschillen.
Vraag 26
Wordt bij de afweging om hoger beroep in te stellen ook gekeken naar: • de kans van slagen; • de maatschappelijke gevolgen; • de kosten voor de gemeente én de betrokken inwoner; • de menselijke maat?
Antwoord van het college
Ja, hier wordt naar gekeken.
Vraag 27
Is het college bereid de raad jaarlijks te informeren over het aantal procedures, hoger beroepen, proceskostenveroordelingen en de belangrijkste leerpunten uit verloren zaken?
Antwoord van het college
Ja, het college informeert de raad jaarlijks over proceskosten en de gevoerde procedures en uitkomsten daarvan via de jaarrekening en het jaarverslag van de Commissie Bezwaarschriften. Indien de raad behoefte heeft aan aanvullende informatie, kan zij dit kenbaar maken.
Vraag 28
Heeft het advies van de Klachtencommissaris en de ervaringen uit recente gerechtelijke procedures aanleiding gegeven de eerdere opvatting van het college te heroverwegen dat bij procedures tussen overheid en inwoners geen sprake is van 'winnen' of 'verliezen'? Zo nee, waarom niet?
Antwoord van het college
De gemeente benadert juridische procedures niet vanuit het perspectief van ‘winnen’ of ‘verliezen’. Wel vinden we het als gemeente van belang in sommige gevallen een uitspraak van de rechter te krijgen, om helderheid voor alle partijen te hebben in hoe we als gemeente dienen te handelen.
Gevolgen voorgestelde oplossing
Vraag 29
Heeft het college onderzocht welke gevolgen de voorgestelde oplossing (twee voorzieningen verwijderen) heeft voor bewoners die ieder beschikken over een afzonderlijke huurovereenkomst, maar geen gezamenlijke huishouding voeren?
Antwoord van het college
Bij iedere handhavingszaak maakt het college een zorgvuldige en evenredige belangenafweging, waarbij alle rechtstreeks betrokken belangen worden meegewogen. Deze belangenafweging, evenals de beoordeling van de eventuele bijzondere omstandigheden, wordt opgenomen in het besluit tot oplegging van last onder dwangsom. Daarbij geldt dat het college op grond van de geldende wet- en regelgeving een beginselplicht tot handhaving heeft. Slechts wanneer sprake is van bijzondere omstandigheden kan aanleiding zijn om van handhavend optreden af te zien.
Vraag 30
Heeft het college daarbij de mogelijke gevolgen betrokken voor inkomensafhankelijke regelingen, zoals huurtoeslag, zorgtoeslag, gemeentelijke minimaregelingen en andere voorzieningen die afhankelijk kunnen zijn van de woon- en leefsituatie?
Antwoord van het college
De genoemde punten worden meegewogen in het kader van het evenredigheidsbeginsel.
Vraag 31
Is het college van mening dat een oplossing die mogelijk leidt tot nadelige financiële of juridische gevolgen voor bewoners, terwijl de bestaande huisvesting veilig is en voldoet aan de geldende kwaliteitseisen, verenigbaar is met het uitgangspunt van de menselijke maat?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 29.
Vraag 32
Is het college bereid vooraf inzichtelijk te maken welke financiële, juridische en sociale gevolgen de voorgestelde oplossing heeft voor de betrokken bewoners?
Antwoord van het college
Zie het antwoord op vraag 29.
Vraag 33
Kan het college toelichten hoe de voorgestelde oplossing zich verhoudt tot het huurrecht, nu sprake is van afzonderlijke huurovereenkomsten tussen de verhuurder en de bewoners en de bewoners onderling geen contractuele of juridische relatie hebben?
Antwoord van het college
Het huurrecht betreft een privaatrechtelijke kwestie en doet niet af aan de rechtmatigheid of evenredigheid van de opgelegde last onder dwangsom (bestuursrecht).
Vraag 34
Heeft het college, voordat het vasthield aan de voorgestelde oplossing, een integrale belangenafweging gemaakt waarin naast de planologische aspecten ook de gevolgen voor de bewoners, de woningnood, de rechtszekerheid en de aanbevelingen van de Klachtencommissaris zijn betrokken? Zo ja, kan het college deze afweging met de raad delen?
Antwoord van het college
Bij het opleggen van een last onder dwangsom vindt altijd een belangenafweging plaats. De belangen afweging wordt opgenomen in de last onder dwangsom. Een belangenafweging in een individuele casus kan echter niet openbaar worden gedeeld.
Enschede, 18 augustus 2026 Burgemeester en Wethouders van Enschede, de Secretaris, de Burgemeester, M.W. de Graaf R.W. Bleker
Bron: raadsinformatie van de gemeente Enschede (Open Raadsinformatie). De vragen en antwoorden zijn automatisch uit de brief gelezen; het origineel is leidend.